Od razu powiem: nie przekonuje mnie ani edukacja zdrowotna oparta głównie na sprawdzianach, ani przedmiot, na którym każdy otrzymuje dobrą ocenę za samą obecność lub udział w jednym projekcie.
Edukacja zdrowotna powinna być praktyczna, warsztatowa i bliska życiu. Jednocześnie uczeń powinien zdobyć konkretną wiedzę oraz wiedzieć, czego się od niego oczekuje. Dlatego najlepszym rozwiązaniem wydaje mi się zdrowy balans: około 50% oceny za wiedzę i umiejętność jej zastosowania oraz 50% za projekty, doświadczenia edukacyjne i pracę wykonywaną podczas zajęć. Wymagania edukacyjne oraz kryteria oceniania znajdziesz w moich materiałach dodatkowych za darmo do ściągnięcia.
Czy edukację zdrowotną można oceniać?
Od roku szkolnego 2026/2027 edukacja zdrowotna staje się obowiązkowym przedmiotem. Aktualne przepisy dotyczące oceniania przewidują ustalanie ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych w skali od 1 do 6. Nie oznacza to jednak, że każda aktywność ucznia musi kończyć się oceną liczbową. Ocenianie bieżące ma również monitorować pracę ucznia i przekazywać mu informację, co już potrafi, co wymaga poprawy i jak może dalej się uczyć. Rozporządzenie dotyczące oceniania uczniów
Nowa podstawa programowa edukacji zdrowotnej wyraźnie łączy dwa elementy:
- przekazywanie wiedzy dotyczącej zdrowia;
- rozwijanie praktycznych umiejętności poprzez projekty, działania i doświadczenia edukacyjne.
Uczeń ma w każdym roku nauczania zrealizować co najmniej jedno doświadczenie edukacyjne. Jednocześnie podstawa podkreśla konieczność ochrony prywatności, dobrowolności wypowiedzi i nieoceniania osobistych doświadczeń uczniów. Podstawa programowa edukacji zdrowotnej – Dz.U. 2026 poz. 947
Sama podstawa wskazuje więc kierunek: wiedza jest potrzebna, ale nie może być jedynym przedmiotem oceny.
Dlaczego same projekty mogą nie wystarczyć?
Projekty, warsztaty i praca grupowa mają ogromną wartość. Uczą współpracy, komunikacji, planowania, odpowiedzialności i wykorzystywania wiedzy w praktyce. Badania obejmujące 148 eksperymentów i ponad 17 tysięcy młodych osób wykazały, że dobrze zorganizowane uczenie się we współpracy sprzyja zarówno osiągnięciom, jak i pozytywnym relacjom między uczniami. Roseth, Johnson i Johnson – metaanaliza
Problem zaczyna się wtedy, gdy projekt staje się jedyną formą oceniania.
W każdej klasie znajdziemy uczniów, którzy:
- niechętnie pracują w grupie;
- są wycofani lub odczuwają silny lęk przed publiczną wypowiedzią;
- wykonują znaczną część pracy, ale nie prezentują jej na forum;
- mają trudności w relacjach społecznych;
- nie podejmują pracy, licząc na aktywniejszych członków grupy;
- potrafią dużo powiedzieć, ale niewiele wnoszą do ostatecznego efektu.
Jedna wspólna ocena dla całej grupy może być wtedy niesprawiedliwa. Może mierzyć przebojowość, popularność lub swobodę występowania przed klasą zamiast rzeczywistej wiedzy i umiejętności.
Dlaczego nie warto również opierać przedmiotu wyłącznie na testach?
Edukacja zdrowotna nie powinna zamienić się w kolejny przedmiot polegający na zapamiętywaniu definicji. Uczeń może znać pojęcie uzależnienia, ale nie potrafić rozpoznać mechanizmu uzależnienia w opisanej sytuacji. Może nauczyć się definicji dyskryminacji, lecz nie umieć wskazać sposobu właściwej reakcji.
Ocena wyrażona jedynie stopniem także nie daje uczniowi wystarczającej informacji. Metaanaliza dotycząca ocen i komentarzy wykazała, że stopnie mogą sprzyjać wynikom w porównaniu z całkowitym brakiem informacji, ale jednocześnie obniżać motywację. Uczniowie otrzymujący komentarze osiągali lepsze rezultaty i wykazywali korzystniejszą motywację niż uczniowie otrzymujący same oceny. Koenka i współpracownicy – metaanaliza
Nie oznacza to, że trzeba zrezygnować ze stopni. Oznacza natomiast, że stopień powinien być uzupełniony konkretną informacją: co zostało wykonane prawidłowo, co wymaga poprawy i jak uczeń może poprawić swoją pracę.
Metaanaliza obejmująca 435 badań potwierdziła, że informacja zwrotna ma istotny wpływ na uczenie się, ale jej skuteczność zależy od jakości. Najbardziej wartościowa informacja mówi nie tylko, czy odpowiedź jest poprawna, lecz również wyjaśnia błąd i wskazuje dalszy sposób działania. Wisniewski, Zierer i Hattie – metaanaliza
Czy krótkie testy mają sens?
Tak — pod warunkiem że nie są wykorzystywane wyłącznie do wyłapywania braków i wystawiania słabych ocen.
Badania nad efektem testowania pokazują, że próba samodzielnego przypomnienia sobie informacji wspiera jej długotrwałe zapamiętanie. Systematyczny przegląd 50 eksperymentów prowadzonych w rzeczywistych szkołach i klasach wykazał, że krótkie odtwarzanie wiedzy przynosiło korzyści na różnych etapach edukacji i w różnych dziedzinach. W większości badań odnotowano efekty średnie lub duże. Agarwal, Nunes i Blunt – przegląd badań
Dlatego na edukacji zdrowotnej można stosować:
- krótkie kartkówki z podstawowych pojęć;
- quizy bez ocen lub z możliwością poprawy;
- pytania zamknięte połączone z uzasadnieniem;
- zadania polegające na rozpoznaniu pojęcia w konkretnej sytuacji;
- krótkie sprawdziany podsumowujące dział.
Uczeń powinien na przykład wiedzieć, czym są:
- godność i szacunek;
- stereotyp, uprzedzenie i dyskryminacja;
- ksenofobia i rasizm;
- altruizm i wolontariat;
- uzależnienie fizyczne i behawioralne;
- FOMO, JOMO i dezinformacja;
- profilaktyka i badania przesiewowe;
- POZ, nocna i świąteczna opieka zdrowotna oraz SOR.
Nie chodzi jednak wyłącznie o odtworzenie definicji. Uczeń powinien również umieć rozpoznać zjawisko, wyjaśnić jego konsekwencje i zaproponować odpowiedzialny sposób działania.
Proponowany model oceniania 50/50
| Obszar oceniania | Proponowany udział | Przykładowe formy |
|---|---|---|
| Wiedza podstawowa | 25% | krótkie testy, quizy, definicje, rozróżnianie pojęć |
| Zastosowanie wiedzy | 25% | analiza przypadku, ocena źródła, rozwiązanie problemu, zadanie praktyczne |
| Projekty i doświadczenia edukacyjne | 30% | projekt indywidualny lub grupowy, film, infografika, kampania, wydarzenie |
| Praca i rozwój podczas zajęć | 20% | portfolio, wykonane zadania, poprawa pracy, analiza informacji, dokumentowanie własnego wkładu |
Taki system nie oznacza matematycznego wyliczania oceny końcowej wyłącznie na podstawie procentów. Proporcje pokazują raczej, że ani testy, ani projekty nie powinny samodzielnie decydować o wyniku ucznia.
Co można oceniać?
Na edukacji zdrowotnej można oceniać:
- znajomość i rozumienie podstawowych pojęć;
- rozpoznawanie zjawisk i zagrożeń;
- analizowanie opisanych sytuacji;
- odróżnianie informacji wiarygodnych od dezinformacji;
- korzystanie z rzetelnych źródeł;
- argumentowanie i uzasadnianie odpowiedzi;
- dobieranie odpowiedniego sposobu postępowania;
- rozwiązywanie problemów;
- wykonanie zadania praktycznego;
- wkład w projekt i wywiązywanie się z ustalonej roli;
- umiejętność poprawienia pracy po otrzymaniu informacji zwrotnej.
Można więc zapytać ucznia nie tylko: „Czym jest dyskryminacja?”, lecz również przedstawić sytuację i poprosić o:
- rozpoznanie zjawiska;
- wskazanie możliwych skutków;
- zaproponowanie bezpiecznej reakcji;
- uzasadnienie odpowiedzi.
To nadal sprawdza wiedzę, ale pokazuje również, czy uczeń potrafi wykorzystać ją w praktyce.
Czego nie należy oceniać?
Nie powinno się oceniać:
- stanu zdrowia ucznia;
- wyglądu, masy ciała ani obwodu talii;
- sprawności fizycznej jako cechy ucznia;
- sytuacji rodzinnej;
- osobistych doświadczeń związanych ze zdrowiem psychicznym;
- poglądów i przekonań;
- ujawnienia lub nieujawnienia prywatnych informacji;
- tego, czy uczeń prowadzi „idealnie zdrowy” styl życia;
- samej śmiałości, przebojowości lub częstotliwości wypowiadania się.
Uczeń może prawidłowo obliczyć BMI na podstawie fikcyjnych danych, ale nie powinien być zobowiązany do podawania własnych pomiarów. Może analizować przypadek dotyczący depresji, przemocy lub zaburzeń odżywiania, ale nie musi opowiadać o własnych doświadczeniach.
Jak oceniać ucznia wycofanego?
Brak zgłaszania się nie oznacza braku wiedzy. Niechęć do występowania przed klasą również nie powinna automatycznie obniżać oceny.
Uczeń może otrzymać możliwość:
- wykonania projektu indywidualnie, w parze albo w grupie;
- wyboru roli w projekcie: badacza, autora tekstu, analityka, grafika, weryfikatora źródeł lub prezentującego;
- przygotowania wypowiedzi pisemnej zamiast spontanicznej odpowiedzi;
- nagrania krótkiej wypowiedzi albo przygotowania infografiki;
- zaprezentowania pracy nauczycielowi lub małej grupie;
- udokumentowania swojego indywidualnego wkładu w projekt;
- zaliczenia tej samej umiejętności w innej, równoważnej formie.
W projekcie grupowym warto wystawić osobno ocenę za efekt całej grupy i za indywidualny wkład ucznia. Dzięki temu osoba spokojna, która przygotowała źródła, analizę lub tekst, nie zostanie oceniona gorzej tylko dlatego, że nie wystąpiła na środku klasy.
Badania nad motywacją wskazują, że poczucie kompetencji, autonomii i przynależności sprzyja zaangażowaniu uczniów. Szczególne znaczenie ma wsparcie autonomii przez nauczyciela, czyli między innymi możliwość dokonywania sensownych wyborów. Bureau i współpracownicy – metaanaliza
Ocena ma tworzyć ramy, ale nie może być karą
Jasne zasady są potrzebne. Uczeń powinien od początku wiedzieć:
- co będzie oceniane;
- według jakich kryteriów;
- jakie formy zaliczenia ma do wyboru;
- czego nauczyciel nie będzie oceniał;
- jak można poprawić pracę;
- w jaki sposób uwzględniane są indywidualne potrzeby.
Jednocześnie stopień nie powinien być karą za brak osobistego zwierzenia, nieśmiałość, odmowę publicznej wypowiedzi ani odmienny pogląd.
Dobrym rozwiązaniem jest przekazywanie informacji zwrotnej podczas wykonywania zadania, umożliwienie jego poprawy, a dopiero później wystawienie oceny końcowej. Uczeń ma wtedy szansę się czegoś nauczyć, zamiast jedynie dowiedzieć się, że otrzymał trójkę.
Podsumowanie
Edukacja zdrowotna nie powinna być ani przedmiotem opartym na ciągłych testach, ani godziną, na której oceny otrzymuje się za samą obecność. Warsztaty i projekty są bardzo potrzebne, lecz nie każdy uczeń angażuje się w nie w taki sam sposób. Nie każdy też dobrze funkcjonuje w pracy grupowej.
Dlatego opowiadam się za modelem mieszanym:
- wiedza i jej praktyczne zastosowanie;
- projekty i doświadczenia edukacyjne;
- różne, równoważne sposoby pokazania umiejętności;
- jasne kryteria;
- informacja zwrotna;
- ochrona prywatności ucznia.
Ocena może pomóc nadać przedmiotowi konkretne ramy i pokazać, że zdobywana wiedza jest ważna. Nie może jednak zastąpić rozmowy, doświadczenia, samodzielnego myślenia i poczucia bezpieczeństwa. Na edukacji zdrowotnej powinniśmy oceniać przede wszystkim to, co uczeń wie, rozumie i potrafi zrobić — a nie to, jaki jest i co prywatnie przeżył.