Urlopy, zasiłki, świadczenia i szkoła – bez urzędniczego chaosu
Kiedy rodzi się dziecko, bardzo szybko pojawiają się pytania:
Co mi przysługuje? Ile? Gdzie złożyć wniosek? Czy mogę dalej chodzić do szkoły? Czy dostanę urlop? Czy dostanę zasiłek? Gdzie mam zadzwonić?
I wtedy internet potrafi zrobić więcej zamieszania niż pożytku.
Jedna grafika mówi:
„Każda mama dostaje macierzyński”.
Druga:
„Każdemu należy się 1000 zł”.
Trzecia podaje liczbę tygodni bez wyjaśnienia, czy chodzi o:
- urlop z pracy,
- zasiłek,
- świadczenie dla osoby niepracującej,
- czy uprawnienie drugiego rodzica.
„Ile mi się należy?”
Pierwsze pytanie brzmi:
„Jaka jest moja sytuacja?”
Cztery osoby – cztery różne sytuacje
| Sytuacja | Co sprawdzamy przede wszystkim? |
|---|---|
| 1. Uczennica, 18 lat, nie pracuje | szkoła + świadczenie rodzicielskie + 800+ + ewentualnie becikowe |
| 2. Uczennica branżówki jest pracownikiem młodocianym | szkoła + prawa pracownicze + zasiłek macierzyński + świadczenia na dziecko |
| 3. Absolwentka nie pracuje | świadczenie rodzicielskie + 800+ + ewentualnie becikowe |
| 4. Absolwentka pracuje na umowie o pracę | urlopy pracownicze + zasiłek macierzyński + 800+ + ewentualnie inne świadczenia |
Maja ma 18 lat, nadal chodzi do szkoły i nie pracuje
Maja jest uczennicą szkoły ponadpodstawowej. Urodziła jedno dziecko.
Nie jest pracownicą i nie pobiera zasiłku macierzyńskiego.
Od czego powinna zacząć?
A. Szkoła – nauka nie musi się automatycznie kończyć
Polskie przepisy przewidują szczególną pomoc dla uczennicy w ciąży.
Szkoła ma obowiązek udzielić jej urlopu oraz innej pomocy niezbędnej do ukończenia edukacji, w miarę możliwości bez powodowania opóźnień w zaliczaniu przedmiotów.
Jeżeli ciąża, poród lub połóg uniemożliwiają zdanie ważnego dla ciągłości nauki egzaminu w terminie, szkoła powinna wyznaczyć dodatkowy dogodny termin – w okresie nie dłuższym niż 6 miesięcy.
- Kontaktuje się z wychowawcą lub dyrektorem.
- Wyjaśnia, czego potrzebuje, aby kontynuować naukę.
- Ustala rozwiązania dotyczące jej konkretnej sytuacji zamiast zakładać, że narodziny dziecka oznaczają konieczność rezygnacji ze szkoły.
ELI – przepis dotyczący pomocy uczennicy w ciąży →
B. Czy Maja dostaje urlop macierzyński?
Urlop macierzyński jest uprawnieniem pracowniczym.
Jeżeli człowiek nie ma pracy, z której miałby być zwolniony, nie korzysta z „urlopu z pracy”.
Ale to nie oznacza, że pozostaje bez wsparcia finansowego.
C. Świadczenie rodzicielskie – 1000 zł miesięcznie
Świadczenie rodzicielskie jest przeznaczone m.in. dla osób, które ze względu na swoją sytuację zawodową nie mogą korzystać z zasiłku macierzyńskiego.
Mogą to być np. osoby:
- bezrobotne,
- uczące się lub studiujące,
- pracujące w sytuacji, która nie daje prawa do zasiłku macierzyńskiego.
Świadczenie nie jest uzależnione od dochodu.
Gov.pl – jak uzyskać świadczenie rodzicielskie →
D. 800+ – 800 zł miesięcznie na dziecko
na dziecko do ukończenia 18. roku życia, bez kryterium dochodowego.
Wnioski obsługuje ZUS.
Przy nowo narodzonym dziecku rodzic ma szczególnie ważny termin:
jeżeli złoży wniosek w ciągu 3 miesięcy od narodzin dziecka, może otrzymać świadczenie z wyrównaniem od dnia urodzenia.
ZUS – świadczenie wychowawcze 800+ →
E. Becikowe – możliwe 1000 zł jednorazowo
jeżeli spełnione są warunki ustawowe.
Tu – inaczej niż przy 800+ i świadczeniu rodzicielskim – występuje kryterium dochodowe.
Obecnie wynosi ono:
1922 zł netto miesięcznie na osobę w rodzinie.
Co do zasady wymagane jest również potwierdzenie pozostawania matki pod opieką medyczną nie później niż od 10. tygodnia ciąży do porodu.
Wniosek składa się w terminie 12 miesięcy od narodzin dziecka.
Gov.pl – jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka →
Maja – podsumowanie jednej sytuacji
| Co? | Ile / jaki zakres? | Gdzie? |
|---|---|---|
| Wsparcie w edukacji | zależnie od potrzeb i sytuacji | szkoła |
| Świadczenie rodzicielskie | 1000 zł/mies., przy 1 dziecku zasadniczo 52 tygodnie | gmina / właściwy organ realizujący świadczenia rodzinne |
| 800+ | 800 zł/mies. | ZUS |
| Becikowe | 1000 zł jednorazowo, jeśli spełnione warunki | gmina / urząd / OPS |
Ola jest uczennicą branżówki i jednocześnie pracownikiem młodocianym
To sytuacja, którą w szkole branżowej naprawdę trzeba omówić osobno.
Bo dwie uczennice mogą siedzieć w tej samej klasie, a ich sytuacja prawna może być zupełnie inna.
Ola ma umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego.
Czyli:
Państwowa Inspekcja Pracy wskazuje, że do pracownicy młodocianej w sprawach związanych z rodzicielstwem stosuje się ogólne przepisy Kodeksu pracy.
Przy urodzeniu jednego dziecka
20 tygodni
Łącznie dla rodziców przy jednym dziecku – do 41 tygodni, przy czym 9 tygodni jest wyłącznym prawem każdego z rodziców.
W praktyce matka może wykorzystać maksymalnie 32 tygodnie z części rodzicielskiej, jeżeli pozostałe 9 tygodni należy wyłącznie do drugiego rodzica.
Bo pokazuje, że samo słowo „uczennica” nie wystarcza. Trzeba również sprawdzić, czy jest pracownikiem.
PIP – uczennica, która urodziła dziecko w czasie przygotowania zawodowego →
Ola nadal ma też sprawy szkolne
Fakt, że jest pracownikiem młodocianym, nie usuwa jej statusu uczennicy.
Dlatego w rzeczywistej sytuacji trzeba równolegle uporządkować:
organizacja dalszej nauki
uprawnienia pracownicze
zasiłek macierzyński
np. 800+
Zuzanna skończyła szkołę, ale nie pracuje
I tutaj pojawia się bardzo ważna zasada:
Jeżeli Zuzanna:
- nie pracuje,
- nie ma prawa do zasiłku macierzyńskiego z innego tytułu,
to nie ma urlopu z pracy, bo nie jest pracownicą.
Może natomiast – jeśli spełnia warunki – korzystać m.in. z:
1000 zł/mies.
800 zł/mies.
1000 zł jednorazowo, jeśli spełnione warunki
Czyli sama różnica:
„uczę się / już skończyłam szkołę”
nie jest najważniejszym kryterium dla świadczeń.
Znacznie ważniejsze może być:
„czy pracuję i czy mam prawo do zasiłku macierzyńskiego?”
Karolina skończyła szkołę i pracuje na umowie o pracę
Tutaj wchodzimy już w klasyczne uprawnienia pracownicze związane z rodzicielstwem.
Najważniejsze urlopy przy jednym dziecku
| Uprawnienie | Podstawowy wymiar | Co zapamiętać? |
|---|---|---|
| Urlop macierzyński | 20 tygodni | przy urodzeniu jednego dziecka |
| Urlop rodzicielski | do 41 tygodni łącznie dla rodziców | 9 tygodni jest wyłącznym prawem każdego z rodziców |
| Urlop ojcowski | 2 tygodnie | odrębne uprawnienie pracownika-ojca |
| Urlop wychowawczy | do 36 miesięcy | po spełnieniu ustawowych warunków, m.in. dotyczących stażu pracy |
PIP – aktualne uprawnienia związane z rodzicielstwem →
ELI – aktualny tekst Kodeksu pracy →
A ile wynosi zasiłek macierzyński?
Tutaj nie ma jednej kwoty typu:
„każda pracująca mama dostaje 4000 zł”.
Wysokość zależy od podstawy wymiaru zasiłku.
Aktualne podstawowe zasady:
100% podstawy wymiaru – za okres odpowiadający urlopowi macierzyńskiemu oraz m.in. urlopowi ojcowskiemu.
70% podstawy wymiaru – co do zasady za okres urlopu rodzicielskiego.
81,5% podstawy wymiaru – możliwe jako uśredniony wariant za okres macierzyński i rodzicielski objęty odpowiednim wnioskiem złożonym w terminie 21 dni po porodzie.
Nie obejmuje to 9 tygodni urlopu rodzicielskiego należnych wyłącznie drugiemu rodzicowi – za tę część zasiłek wynosi 70%.
A jeśli ktoś nie ma etatu, ale pracuje?
To ważne, ponieważ świat nie dzieli się wyłącznie na:
„pracownik na etacie”
i:
„osoba bezrobotna”.
Może pojawić się:
- umowa zlecenia,
- działalność gospodarcza,
- inne tytuły do ubezpieczenia.
Wtedy trzeba sprawdzić przede wszystkim:
czy dana osoba podlega ubezpieczeniu chorobowemu i czy spełnia warunki do zasiłku macierzyńskiego.
To pytanie kierujemy do ZUS.
Co przysługuje pracującemu ojcu?
Ta lekcja nie powinna nieświadomie przekazywać uczniom komunikatu:
„prawa rodzicielskie = sprawa matki”.
Pracownik-ojciec może mieć m.in. własne uprawnienia związane z opieką nad dzieckiem.
2 tygodnie
Odrębne uprawnienie ojca-pracownika.
9 tygodni
część wyłączna, której drugi rodzic nie może przejąć.
Za okres urlopu ojcowskiego zasiłek macierzyński wynosi 100% podstawy wymiaru.
Za nieprzenoszalną część urlopu rodzicielskiego – 70% podstawy wymiaru.
Co robię krok po kroku?
KROK 1. Czy nadal się uczę?
KROK 2. Czy pracuję?
KROK 3. Jeśli pracuję – na jakiej podstawie?
KROK 4. Czy pytam o wolne od pracy, czy o pieniądze?
KROK 5. Prawo pracy → PIP / pracodawca / Kodeks pracy.
KROK 6. Zasiłek macierzyński → ZUS.
KROK 7. Świadczenie rodzicielskie lub becikowe → gmina / właściwy organ świadczeń rodzinnych.
KROK 8. 800+ → ZUS.
KROK 9. Jeśli nadal się uczę → równolegle ustalam swoją sytuację ze szkołą.
Pułapka: „To może dostanę wszystko naraz?”
Nie każde świadczenie można po prostu dodać do każdego innego.
Najważniejszy przykład:
świadczenie rodzicielskie nie jest dodatkowym 1000 zł dla osoby, która już pobiera zasiłek macierzyński za to samo dziecko.
Dlatego przy każdym świadczeniu sprawdzamy:
- komu przysługuje,
- jakie ma warunki,
- czy nie wyklucza się z innym świadczeniem.
Jak zrobić tę lekcję dobrze w szkole branżowej?
Tutaj nie zaczynałabym od czterech definicji urlopów.
Zaczęłabym od czterech ludzi.
B. 17-letnia uczennica, pracownik młodociany.
C. 19-letnia absolwentka, nie pracuje.
D. 19-letnia absolwentka, pracuje na etacie.
I jedno pytanie:
„Czy każdej z nich przysługuje dokładnie to samo?”
Dopiero potem wprowadzamy pojęcia.
Schemat dla mniej aktywnej klasy
Uczeń nie musi od razu pisać długiej odpowiedzi.
Może dostać cztery karty:
- SZKOŁA,
- PIP,
- ZUS,
- GMINA / ŚWIADCZENIA RODZINNE.
Nauczyciel czyta sytuację, a uczeń wybiera pierwsze miejsce, do którego trzeba się zwrócić.
Dodatkowa aktywność: „Cztery osoby, cztery koperty”
To ćwiczenie nie powtarza głównego webquestu ze scenariusza.
Przygotuj cztery koperty z opisami:
- Maja – uczennica, nie pracuje,
- Ola – uczennica branżówki i pracownik młodociany,
- Zuzanna – absolwentka bez pracy,
- Karolina – absolwentka na umowie o pracę.
Każda grupa odpowiada tylko na cztery pytania:
- Czy przysługuje jej urlop z pracy?
- Czy może mieć prawo do zasiłku macierzyńskiego?
- Jakie podstawowe świadczenia na dziecko warto sprawdzić?
- Do jakiej instytucji powinna zwrócić się jako pierwszej?
Na końcu grupy porównują odpowiedzi.
⚠ Czerwona flaga / bezpieczeństwo
Nie pytamy:
- czy któraś uczennica w szkole jest w ciąży,
- czy ktoś z klasy ma dziecko,
- jakie świadczenia pobiera konkretna rodzina,
- ile zarabiają rodzice ucznia,
- czy konkretnej koleżance „należy się becikowe”.
Nie rozwiązujemy na forum klasy realnej sprawy konkretnej osoby.
Pracujemy na fikcyjnych przypadkach.
Jeżeli pojawia się realna sytuacja, nauczyciel może pomóc uczniowi:
- rozpoznać kategorię sprawy,
- znaleźć właściwe źródło,
- ustalić, z kim należy się skontaktować.
Nie powinien natomiast na podstawie kilku zdań wydawać indywidualnej „decyzji”, co komu na pewno przysługuje.
Co ta lekcja przygotowuje dalej?
Następna lekcja dotyczy dezinformacji.
I właściwie trening zaczyna się już tutaj.
Uczeń dowiaduje się, że:
- ładna grafika nie musi być aktualna,
- nagłówek nie zastępuje źródła,
- trzeba sprawdzić datę,
- trzeba znaleźć źródło pierwotne,
- jedno uproszczone zdanie może prowadzić do fałszywego wniosku.
To dokładnie te kompetencje, które za chwilę będą potrzebne do rozpoznawania dezinformacji zdrowotnej i środowiskowej.
Dorosłość nie polega na tym, że pamiętasz każdą kwotę i każdy paragraf.
Polega także na tym, że potrafisz rozpoznać swoją sytuację, znaleźć właściwą instytucję i sprawdzić aktualną odpowiedź.
Biblioteczka nauczyciela
Pojęcia i źródła do lekcji
Urlop macierzyński
Uprawnienie pracownicze związane z urodzeniem dziecka. Przy jednym dziecku podstawowy wymiar wynosi 20 tygodni.
Urlop rodzicielski
Odrębne uprawnienie pracownicze związane z opieką nad dzieckiem. Przy jednym dziecku jego łączny wymiar dla rodziców wynosi do 41 tygodni, z czego każde z rodziców ma własne 9 tygodni, których nie może przenieść na drugą osobę.
Urlop ojcowski
Odrębne uprawnienie pracownika-ojca związane z opieką nad dzieckiem. Obecnie wynosi 2 tygodnie.
Urlop wychowawczy
Uprawnienie pracownika służące osobistej opiece nad dzieckiem. Może wynosić do 36 miesięcy po spełnieniu ustawowych warunków, w tym dotyczących okresu zatrudnienia.
Zasiłek macierzyński
Świadczenie pieniężne z systemu ubezpieczeń społecznych. Nie jest tym samym co urlop macierzyński.
Prawo do niego zależy od sytuacji ubezpieczeniowej konkretnej osoby.
Świadczenie rodzicielskie
Świadczenie przeznaczone przede wszystkim dla osób, które ze względu na swoją sytuację zawodową nie mogą korzystać z zasiłku macierzyńskiego.
Wynosi 1000 zł miesięcznie, a przy jednym dziecku zasadniczy okres wypłaty wynosi 52 tygodnie.
Nie jest uzależnione od kryterium dochodowego.
Świadczenie wychowawcze 800+
Świadczenie w wysokości 800 zł miesięcznie na dziecko do ukończenia 18. roku życia, co do zasady niezależne od dochodu rodziny.
Obsługuje je ZUS.
Jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka – „becikowe”
Jednorazowe świadczenie w wysokości 1000 zł. W odróżnieniu od 800+ czy świadczenia rodzicielskiego obowiązuje kryterium dochodowe – obecnie 1922 zł netto miesięcznie na osobę w rodzinie – oraz inne warunki przewidziane przepisami.
Pracownik młodociany
Młoda osoba zatrudniona na zasadach określonych w Kodeksie pracy. W szkole branżowej szczególne znaczenie ma zatrudnienie w celu przygotowania zawodowego.
Uczennica będąca pracownikiem młodocianym może więc mieć jednocześnie status uczennicy i pracownicy.
Źródło urzędowe
Informacja publikowana przez instytucję właściwą dla danego rodzaju sprawy.
W tej lekcji podstawową mapą jest:
- PIP / Kodeks pracy – prawa pracownicze,
- ZUS – zasiłki i 800+,
- gmina / właściwy organ świadczeń rodzinnych – świadczenie rodzicielskie i becikowe,
- szkoła – organizacja dalszej edukacji ucznia lub uczennicy.
Gdzie czytać dalej?
ZPE – „Prawo a rodzicielstwo – urlopy i świadczenia dla rodziców w Polsce” →
Państwowa Inspekcja Pracy – Rodzicielstwo →
Ministerstwo Rodziny – uprawnienia związane z rodzicielstwem →
Przed wykorzystaniem konkretnych kwot, wymiarów i terminów w kolejnych latach nauczyciel powinien ponownie sprawdzić aktualne źródło urzędowe.
Artykuł porządkuje praktyczne sytuacje i aktualne źródła. Gotowy przebieg 45-minutowej lekcji, karta pracy, klucz odpowiedzi oraz główne ćwiczenie „Webquest urzędowy” znajdują się w pakiecie „Zdrowie w praktyce” dla II roku nauczania.
Zdrowa Lekcja na tydzień 💙
Co sobotę otrzymasz przygotowanie do kolejnego tygodnia: tematy, wskazówki merytoryczne, możliwe pytania uczniów, dodatkowe źródła i pomysły do pracy zgodnie z programem „Zdrowie w praktyce”.
Zapisz się na newsletter →