EDUKACJA ZDROWOTNA • KLASA IV • LEKCJA 26
„Nie chcę tego. Proszę, przestań”. Jak uczyć asertywności bez mylenia jej z grzecznością?
Asertywność pozwala jasno powiedzieć, czego chcemy, czego nie chcemy i gdzie przebiega nasza granica, bez poniżania drugiej osoby. Nie daje jednak władzy nad cudzym zachowaniem i nie gwarantuje, że druga osoba uszanuje odmowę. Dlatego nauka asertywności nie kończy się na znalezieniu „właściwego zdania”. Dziecko potrzebuje również wiedzieć, co zrobić, gdy samo zdanie nie wystarcza.
Fikcyjny uczeń pożyczył koledze zeszyt. Kolega zaczyna fotografować jego notatki i wysyłać zdjęcia innym osobom. Uczeń mówi:
To komunikat granicy.
Jeśli kolega odpowie: „dobrze” i przestanie, sytuacja może się zakończyć. Jeśli jednak zacznie się śmiać, kontynuuje albo grozi, że opublikuje jeszcze więcej materiałów, problem nie polega już na znalezieniu ładniejszego sformułowania.
Uczeń jasno zakomunikował swoje stanowisko. Teraz potrzebuje działania: odejścia, zabezpieczenia swoich rzeczy, zwrócenia się do nauczyciela lub innej osoby dorosłej – zależnie od sytuacji.
Asertywność chroni dwie strony rozmowy
W materiałach edukacyjnych ZPE asertywność jest opisywana jako sposób wyrażania własnych myśli, emocji, potrzeb i opinii przy jednoczesnym poszanowaniu drugiej osoby. To właśnie odróżnia ją od dwóch innych sposobów reagowania, które uczniowie często rozpoznają intuicyjnie: agresji i uległości.
| Sposób reagowania | Co dzieje się z moją granicą? | Co dzieje się z drugą osobą? |
|---|---|---|
| Uległy | Mogę zrezygnować z powiedzenia, czego chcę lub czego nie chcę. | Druga osoba może nawet nie wiedzieć, gdzie przebiega moja granica. |
| Agresywny | Bronię swojego stanowiska przez obrażanie, grożenie, przemoc lub naruszanie cudzych granic. | Jej bezpieczeństwo, godność albo prawo do własnego zdania zostają naruszone. |
| Asertywny | Jasno komunikuję swoje stanowisko, odmowę lub potrzebę. | Nie muszę jej poniżać ani odbierać jej prawa do odmiennego zdania. |
Taki podział jest użyteczny, jeśli nie zamienimy go w ocenianie dzieci: „ty jesteś uległy”, „ty jesteś agresywny”. Mówimy o sposobie zachowania w konkretnej sytuacji, a nie o stałej cesze człowieka.
→ ZPE – „Asertywność, agresja, uległość – jak rozpoznać i jak reagować?”
Uległość nie zawsze oznacza, że dziecko „nie umie stawiać granic”
To rozróżnienie jest szczególnie potrzebne w pracy z dziećmi. Czwartoklasista może wiedzieć, że czegoś nie chce, a mimo to nic nie powiedzieć.
Powodem może być obawa przed wyśmianiem, utrata pozycji w grupie, zaskoczenie, różnica siły, silne emocje albo przekonanie, że sprzeciw niczego nie zmieni.
W sytuacji realnego zagrożenia milczenie, wycofanie się czy chwilowe podporządkowanie mogą być również próbą zachowania bezpieczeństwa. Nie należy więc po niebezpiecznym zdarzeniu pytać dziecka:
Nauka asertywności ma zwiększać liczbę dostępnych sposobów reagowania, a nie przenosić odpowiedzialność za cudze przekroczenie granicy na dziecko.
Granica nie jest sposobem sterowania drugim człowiekiem
Dzieci stosunkowo szybko uczą się słowa „granica”. Trudniej zauważyć, że nie każde: „nie podoba mi się to” oznacza prawo do decydowania o zachowaniu innych.
Rozważmy dwa komunikaty.
„Nie chcę, żebyś czytał moje prywatne wiadomości”.
Uczeń mówi o dostępie do czegoś, co dotyczy jego prywatności.
„Moją granicą jest to, że nie możesz bawić się z Kubą”.
Tutaj słowo „granica” zostało użyte do kontrolowania cudzej relacji.
Granice dotyczą przede wszystkim tego, na co zgadzam się wobec siebie, swojej przestrzeni, rzeczy, prywatności i udziału w danej sytuacji. Nie pozwalają dowolnie ustanawiać zasad dla innych ludzi.
Granica, prośba i żądanie brzmią podobnie, ale pełnią inną funkcję
W zwykłej rozmowie te kategorie mogą się ze sobą łączyć. Warto jednak nauczycielowi widzieć różnicę.
| Komunikat | Przykład | Co robi? |
|---|---|---|
| Granica | „Nie zgadzam się, żebyś publikował moje zdjęcie”. | Informuje o tym, na co dana osoba się nie zgadza. |
| Prośba | „Proszę, usuń zdjęcie”. | Wskazuje oczekiwane działanie drugiej osoby. |
| Nacisk / groźba | „Usuń albo pożałujesz”. | Próbuje wymusić działanie przez strach. |
W komunikacie asertywnym granica i prośba mogą występować razem:
Nie trzeba jednak do każdej odmowy budować rozbudowanej wypowiedzi. Czasami wystarczy krótkie: „Nie chcę. Przestań”.
Odmowa nie zawsze wymaga długiego uzasadnienia
Dziecko może mieć wrażenie, że „nie” liczy się dopiero wtedy, gdy potrafi przedstawić przekonujący powód. To szczególnie widoczne w sytuacjach rówieśniczych:
„Dlaczego nie chcesz?”
„No powiedz, dlaczego”.
„Przecież nic się nie stanie”.
„Jak nie masz powodu, to chodź”.
Wyjaśnienie może pomóc w zwykłej rozmowie, ale nie każda osobista granica wymaga obrony jak teza na debacie. Dziecko może powiedzieć:
Jeżeli sytuacja dotyczy bezpieczeństwa, prywatności czy kontaktu fizycznego, brak rozbudowanego uzasadnienia nie unieważnia odmowy.
Szacunek nie oznacza, że odmowa musi być miękka
W szkolnych ćwiczeniach asertywność bywa czasem przedstawiana jak specjalny, bardzo spokojny sposób mówienia. Dziecko ma patrzeć w oczy, mówić łagodnym głosem, używać odpowiedniej formuły i najlepiej jeszcze zaproponować alternatywę.
W spokojnym konflikcie taki sposób komunikacji może pomagać. Nie należy jednak tworzyć wrażenia, że granica jest ważna dopiero wtedy, gdy została przekazana idealnie.
Zdanie:
może być całkowicie wystarczające.
Jeżeli pojawia się realne zagrożenie, krzyk, szybkie odejście, wezwanie pomocy czy zwrócenie uwagi otoczenia mogą być bardziej odpowiednie niż próba przeprowadzenia spokojnego dialogu.
Ton głosu zmienia odbiór komunikatu, ale nie jego podstawową treść
Zdanie: „Proszę, nie bierz moich rzeczy bez pytania” można powiedzieć spokojnie, ze zdenerwowaniem albo bardzo stanowczo. Emocje nie unieważniają granicy.
Jednocześnie ton pogardliwy, wyśmiewanie czy celowe poniżenie mogą zmienić jasny komunikat w atak. Dlatego w zwykłych sytuacjach szkolnych warto ćwiczyć stanowczość bez obrażania: konkretne słowa, brak etykiet i wskazanie zachowania, które ma się zmienić.
Zamiast:
można powiedzieć:
„Komunikat ja” jest narzędziem, a nie zaklęciem
Materiały ZPE proponują komunikat „ja” jako sposób mówienia o własnych uczuciach, potrzebach i oczekiwaniach bez oskarżania rozmówcy. Może to być bardzo pomocne przy konflikcie, w którym obie osoby mają przestrzeń do rozmowy.
Przykład:
Nie trzeba jednak wymagać od ucznia, żeby każdą granicę poprzedzał opisem emocji.
Jeżeli ktoś właśnie próbuje wyrwać mu telefon, bardziej naturalne może być:
Dobór komunikatu zależy od sytuacji. Celem nie jest perfekcyjne odtworzenie schematu, tylko jasne i bezpieczne porozumiewanie się.
→ ZPE – komunikacja asertywna i „komunikat ja”
Presja rówieśnicza rzadko brzmi: „teraz wywieram na ciebie presję”
Znacznie częściej pojawia się w zwykłych zdaniach:
„Wszyscy to robią”.
„Nie bądź dzieckiem”.
„Jak jesteś moim kolegą, to chodź”.
„Przecież to tylko żart”.
„Nikomu nie powiemy”.
Wspólnym elementem jest próba zmiany decyzji nie przez podanie informacji, ale przez wykorzystanie obawy przed odrzuceniem, wstydu albo poczucia winy.
Asertywność może wtedy polegać na powtórzeniu decyzji, bez wchodzenia w kolejne negocjacje:
„Nie chcę”.
„Powiedziałem już, że nie”.
Jeśli nacisk narasta, następnym krokiem może być odejście lub szukanie pomocy.
Powtarzanie odmowy bywa skuteczniejsze niż wymyślanie kolejnych argumentów
W treningach asertywności znana jest technika nazywana czasem „zdartą płytą”: osoba spokojnie powtarza swoje stanowisko, zamiast za każdym razem odpowiadać na nowy argument.
W wersji dla czwartoklasisty nie potrzebujemy nazwy techniki. Możemy przećwiczyć prosty dialog:
– Chodź, wejdziemy tam. Nikt nie zauważy.
– Nie idę.
– No chodź, wszyscy idą.
– Nie idę.
– Boisz się?
– Możesz tak uważać. Ja nie idę.
Uczeń nie musi wygrać dyskusji. Wystarczy, że nie pozwoli jej zmienić swojej decyzji.
Granice nie oznaczają, że dziecko decyduje o wszystkim
To potrzebne doprecyzowanie, szczególnie w rozmowie z rodzicami.
Dziecko może powiedzieć: „Nie chcę zapinać pasów”. Dorosły może usłyszeć jego niezadowolenie, ale nadal odpowiada za bezpieczną podróż i nie rezygnuje z wymagania zapięcia pasów.
Podobnie jest z leczeniem, zasadami bezpieczeństwa czy obowiązkami wynikającymi z prawa i funkcjonowania szkoły. Prawo do wyrażenia sprzeciwu nie oznacza, że każda decyzja dziecka staje się wiążąca dla dorosłych.
Różnica polega na tym, że dziecko nadal może być traktowane podmiotowo: otrzymać wyjaśnienie, zostać wysłuchane, zadać pytanie i – tam, gdzie to możliwe – mieć wpływ na sposób wykonania potrzebnego działania.
Granica może dotyczyć również tego, co trafia do internetu
Scenariusz lekcji słusznie wykorzystuje sytuację opublikowania cudzej pracy bez pytania. Dla dziesięciolatka granice cyfrowe są już częścią codziennych relacji. Mogą dotyczyć:
- zdjęć i nagrań,
- wiadomości i zrzutów ekranu,
- prac plastycznych,
- prywatnych rozmów,
- oznaczania kogoś w publikacji,
- przesyłania materiałów dalej.
Z perspektywy relacji bardzo prosta zasada brzmi: to, że mam dostęp do czyjegoś materiału, nie oznacza automatycznie, że mogę go rozpowszechniać.
W przypadku wizerunku dochodzą również konkretne zasady prawne. UODO w materiałach dotyczących dzieci przypomina, że zgoda na publikację wizerunku powinna być wcześniejsza, konkretna i przejrzysta, a przy starszych dzieciach ich zdanie powinno być brane pod uwagę stosownie do wieku i dojrzałości.
→ UODO – publikowanie wizerunku dzieci i znaczenie ich zdania
OSOBNE ROZWINIĘCIE TEMATU
Granice dotyczą także bliskości i kontaktu fizycznego
Asertywność w lekcji 26 ma szerszy zakres niż autonomia ciała. Jeśli jednak nauczyciel chce pogłębić właśnie ten wątek, może wykorzystać osobny artykuł Zdrowej Lekcji dotyczący codziennych sytuacji: przytulania, całowania, łaskotania, robienia zdjęć i respektowania odmowy dziecka.
Czytaj: „Daj babci buziaka”. Gdzie zaczynają się granice dziecka? →Co zrobić, gdy druga osoba usłyszała „nie” i nic sobie z tego nie robi?
To moment, którego nie wolno pominąć. Jeżeli lekcja kończy się na nauce poprawnego komunikatu, dziecko może otrzymać fałszywe wrażenie: „jeśli powiem to właściwie, problem powinien się skończyć”.
Nie zawsze się skończy.
W zależności od sytuacji uczeń może:
- powtórzyć komunikat,
- przerwać rozmowę,
- odejść,
- zabezpieczyć swoje rzeczy,
- zablokować kontakt w środowisku cyfrowym,
- powiedzieć nauczycielowi, rodzicowi lub innemu zaufanemu dorosłemu,
- w sytuacji nagłego zagrożenia wezwać pomoc.
Nie każda sytuacja wymaga wszystkich tych działań. Uczeń powinien natomiast wiedzieć, że nieskuteczność pierwszej odmowy nie oznacza obowiązku prowadzenia kolejnych negocjacji.
Asertywności można się uczyć, ale nie mamy podstaw do obiecywania prostych efektów
W 2026 roku opublikowano badanie obejmujące 102 uczniów piątej klasy, którzy uczestniczyli w trzech 45-minutowych zajęciach dotyczących wyrażania siebie, proszenia oraz odmawiania próśb. Po zajęciach autorzy zaobserwowali wzrost wyników asertywności i spadek części wyników dotyczących trudności psychicznych.
Badanie ma jednak istotne ograniczenie: nie zastosowano grupy kontrolnej. Nie można więc stwierdzić, że za wszystkie zaobserwowane zmiany odpowiadał właśnie trening asertywności.
Można wyciągnąć ostrożniejszy wniosek: krótkie szkolne ćwiczenia komunikacji są wykonalne i mogą wiązać się ze zmianą sposobu reagowania uczniów, ale pojedyncza lekcja nie „wyposaża dziecka w asertywność” raz na zawsze. To umiejętność rozwijana w wielu sytuacjach i relacjach.
→ Badanie 2026 – trening asertywności u uczniów piątej klasy
DODATKOWE ĆWICZENIE • NIE POWTARZA KARTY 26A
Granica, prośba, nacisk czy pomoc?
W karcie 26A uczniowie już budują własny komunikat granicy. W tym ćwiczeniu niczego nie redagują. Rozpoznają funkcję wypowiedzi.
Nauczyciel pokazuje sześć fikcyjnych zdań:
A. „Nie chcę, żebyś czytał moje wiadomości”.
B. „Proszę, oddaj mi zeszyt”.
C. „Jak jesteś moim przyjacielem, to mi go pokażesz”.
D. „Oddaj albo cię uderzę”.
E. „Powiedziałem, że nie idę”.
F. „Nie przestaje. Idę powiedzieć nauczycielowi”.
Uczniowie próbują określić funkcję komunikatu. Nie chodzi o znalezienie psychologicznej etykiety dla osoby mówiącej.
Omówienie:
A – granica. Osoba mówi, na co się nie zgadza.
B – prośba. Wskazuje działanie oczekiwane od drugiej osoby.
C – nacisk. Relacja zostaje wykorzystana do wywołania poczucia winy.
D – groźba. Pojawia się zapowiedź przemocy.
E – podtrzymanie odmowy. Nie pojawia się nowe uzasadnienie; osoba powtarza decyzję.
F – bezpieczne działanie po nieskutecznym komunikacie. Uczeń przestaje polegać wyłącznie na rozmowie i szuka wsparcia.
Inne sformułowanie kategorii można uznać, jeśli uczeń poprawnie wyjaśnia funkcję wypowiedzi.
SYTUACJA FIKCYJNA • DECYZJA ZAMIAST IDEALNEGO DIALOGU
Kiedy kolejne zdanie już niczego nie poprawia
Fikcyjny Maks mówi koledze:
Kolega odpowiada:
Pytanie dla uczniów nie brzmi: „Jak Maks powinien odpowiedzieć jeszcze bardziej asertywnie?”
Trafniejsze pytanie to: „Czy dalsza rozmowa jest teraz najlepszym sposobem rozwiązania sytuacji?”
Nie musi być. Groźba zmienia sytuację. Maks może przerwać kontakt i zwrócić się do dorosłego.
Druga połowa asertywności: umieć usłyszeć cudze „nie”
Lekcje o granicach łatwo koncentrują się wyłącznie na: „jak mam bronić swoich”.
Tymczasem relacja działa w obie strony. Uczeń potrzebuje również uczyć się reakcji na odmowę drugiego człowieka.
Kolega nie chce pożyczyć gry. Koleżanka nie chce wysłać zdjęcia. Ktoś nie chce siedzieć obok. Inna osoba nie chce rozmawiać teraz o prywatnej sprawie.
Rozczarowanie jest możliwe. Przekonywanie raz jeszcze też czasem mieści się w zwykłej rozmowie. Problem zaczyna się wtedy, gdy odmowę próbujemy złamać ośmieszeniem, winą, groźbą albo presją.
Granica została wypowiedziana. Co dalej, jeśli nie została uszanowana?
To pytanie prowadzi bezpośrednio do następnej lekcji.
Uczeń może już powiedzieć:
Teraz trzeba wiedzieć, do kogo zwrócić się wtedy, gdy sam komunikat nie rozwiązuje problemu.
„Rodzina i osoby, na które mogę liczyć”
Tam uczniowie będą już dobierać źródło pomocy do rodzaju sytuacji: w domu, szkole, miejscu publicznym i w nagłym zagrożeniu.
Co powinien rozumieć czwartoklasista po tej lekcji?
1. Asertywność pozwala jasno wyrażać własne stanowisko bez obrażania i naruszania granic drugiej osoby.
2. Asertywność różni się od agresji i od uległości.
3. Osobista granica nie jest sposobem kontrolowania wszystkich zachowań innych ludzi.
4. Odmowa może być krótka i nie zawsze wymaga długiego uzasadnienia.
5. Komunikat „ja” może pomagać, ale nie jest jedynym poprawnym sposobem stawiania granicy.
6. Presja może wykorzystywać wstyd, poczucie winy, przyjaźń lub obawę przed odrzuceniem.
7. Powtórzenie własnej decyzji bywa wystarczającą odpowiedzią na kolejne namawianie.
8. Jeżeli granica nie jest respektowana, można zakończyć rozmowę, odejść albo poprosić dorosłego o pomoc.
9. W sytuacji zagrożenia bezpieczeństwo jest ważniejsze niż spokojny i „ładny” sposób mówienia.
10. Szanowanie cudzej odmowy jest równie ważne jak umiejętność wypowiadania własnej.
Jedno zdanie, które warto zostawić na tablicy
Jeśli moje „nie” nie wystarcza, mogę odejść i szukać pomocy.
BIBLIOTECZKA NAUCZYCIELA
Pojęcia i źródła do lekcji
Asertywność
Umiejętność jasnego wyrażania własnych myśli, uczuć, potrzeb, opinii i granic w sposób, który nie wymaga naruszania praw ani godności drugiej osoby. Nie oznacza uzyskania od innych oczekiwanej reakcji.
Granica osobista
Informacja o tym, na co dana osoba się zgadza, czego nie chce lub czego potrzebuje w odniesieniu do siebie, swojej przestrzeni, prywatności, rzeczy i udziału w danej sytuacji. Granica nie daje prawa do dowolnego sterowania innymi osobami.
Komunikat „ja”
Sposób wypowiedzi skupiający się na własnym doświadczeniu, emocjach, potrzebach i oczekiwaniach zamiast na obrażaniu lub etykietowaniu rozmówcy. Jest narzędziem komunikacji, a nie obowiązkowym schematem każdej odmowy.
Presja rówieśnicza
Wpływ grupy lub innej osoby, który może skłaniać dziecko do zmiany decyzji, np. przez strach przed wyśmianiem lub odrzuceniem, poczucie winy albo przekonanie, że „wszyscy tak robią”.
Sprawdzone źródła
-
ZPE – „Asertywność, agresja, uległość – jak rozpoznać i jak reagować?”
Scenariusz przygotowany do edukacji zdrowotnej dla klas IV–VI. Obejmuje rozróżnienie zachowania asertywnego, agresywnego i uległego, presję rówieśniczą oraz komunikat „ja”.
Pobierz materiał ZPE -
ZPE / ORE – „Jak mówić, żeby budować – sztuka komunikacji, uważności i wdzięczności”
Materiał dotyczący komunikacji asertywnej, komunikatu „ja”, wyrażania potrzeb i unikania oskarżania rozmówcy.
Pobierz materiał -
Ministerstwo Edukacji – edukacja zdrowotna
Aktualne informacje o przedmiocie i materiałach. W obszarze zdrowia psychicznego program obejmuje rozwijanie komunikacji, postawy asertywnej oraz odróżnianie jej od zachowań agresywnych i uległych.
Zobacz stronę MEN -
Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę – program GADKI
Materiały dotyczące bezpieczeństwa dzieci, rozpoznawania przekraczania granic, stawiania granicy oraz zwracania się o pomoc, gdy sytuacja budzi niepokój.
Zobacz materiały FDDS -
Rzecznik Praw Dziecka – Konwencja o prawach dziecka, art. 12
Przypomnienie, że dziecko zdolne do kształtowania własnych poglądów ma prawo swobodnie je wyrażać w sprawach, które go dotyczą, a jego zdanie powinno być uwzględniane odpowiednio do wieku i dojrzałości.
Zobacz tekst Konwencji -
UODO – publikowanie wizerunku dzieci, 2026
Aktualne wyjaśnienia dotyczące dobrowolności, precyzyjności i uprzedniego charakteru zgody na publikację wizerunku oraz znaczenia uwzględniania zdania starszych dzieci.
Zobacz materiał UODO -
Shiota Y. i wsp. – assertion training u uczniów, 2026
Badanie 102 uczniów piątej klasy po trzech krótkich zajęciach dotyczących wyrażania siebie, proszenia i odmawiania. Po programie odnotowano korzystne zmiany części badanych wskaźników, ale brak grupy kontrolnej nie pozwala przypisać ich z pewnością samej interwencji.
Zobacz badanie
GOTOWA LEKCJA • EDUKACJA ZDROWOTNA KLASA IV
„Mówię jasno i z szacunkiem – podstawy asertywności”
W pakiecie „Zdrowie w praktyce” dla klasy IV znajdziesz 32 gotowe lekcje. Lekcja 26 zawiera scenariusz krok po kroku, kartę „Moja granica”, krótkie sprawdzenie osiągnięć, klucz, kryteria oraz informację zwrotną.
Uczeń pracuje na sytuacji fikcyjnej, formułuje konkretny komunikat granicy bez obrażania i rozpoznaje moment, w którym samo mówienie nie wystarcza i potrzebne jest bezpieczne działanie lub pomoc dorosłego.
Zobacz 32 gotowe lekcje dla klasy IV →FAQ – asertywność w klasie IV
Czy asertywność oznacza, że zawsze dostanę to, czego chcę?
Nie. Asertywność dotyczy sposobu wyrażania własnego stanowiska. Druga osoba nadal może odmówić, nie zgodzić się albo zareagować inaczej, niż oczekujemy.
Czy każdą odmowę trzeba uzasadniać?
Nie. Wyjaśnienie może pomagać w zwykłej rozmowie, ale osobista odmowa nie zawsze wymaga długiego uzasadnienia. W wielu sytuacjach wystarcza jasne „nie chcę” albo „nie zgadzam się”.
Czy asertywna osoba zawsze mówi spokojnie?
Spokojny ton może pomagać w zwykłym konflikcie, ale zdenerwowanie nie unieważnia granicy. W sytuacji zagrożenia ważniejsze od spokojnego tonu jest przerwanie sytuacji i zadbanie o bezpieczeństwo.
Czy „komunikat ja” jest obowiązkowy?
Nie. To jedno z narzędzi komunikacji. Czasami warto powiedzieć o własnych emocjach i potrzebach, a czasami najwłaściwszy będzie krótki komunikat: „Nie chcę. Przestań”.
Co zrobić, jeśli ktoś nie respektuje granicy?
Można powtórzyć komunikat, ale nie ma obowiązku prowadzenia rozmowy bez końca. W zależności od sytuacji można odejść, przerwać kontakt i zwrócić się do zaufanego dorosłego. W sytuacji zagrożenia priorytetem jest bezpieczeństwo.
Czy dziecko może wyznaczyć granicę wobec każdej decyzji dorosłego?
Dziecko ma prawo wyrażać swoje zdanie, dyskomfort i sprzeciw, ale dorosły nadal odpowiada za jego bezpieczeństwo i w niektórych sytuacjach musi podjąć decyzję niezależnie od odmowy dziecka. Powinien jednak, na ile to możliwe, wyjaśnić działanie i traktować dziecko z szacunkiem.
Czy brak sprzeciwu oznacza, że dziecko zgadzało się na przekroczenie granicy?
Nie można tak zakładać. Dziecko może milczeć ze strachu, zaskoczenia, pod wpływem presji albo nierównowagi sił. Odpowiedzialność za zachowanie przekraczające cudzą granicę nie może być przenoszona na dziecko dlatego, że nie zareagowało w idealny sposób.
Zostań ze Zdrową Lekcją na dłużej
Na Facebooku, Instagramie i YouTube publikuję praktyczne wskazówki do prowadzenia lekcji, merytoryczne rozwinięcia tematów, pomysły na pracę z klasą i materiały dla nauczycieli od klasy IV szkoły podstawowej po szkołę ponadpodstawową.
Zdrowa Lekcja na tydzień 💙
Co sobotę otrzymasz przygotowanie do kolejnego tygodnia: tematy, wskazówki merytoryczne, możliwe pytania uczniów, dodatkowe źródła i pomysły do pracy zgodnie z programem „Zdrowie w praktyce”.
Zapisz się na newsletter →