Program nauczania edukacji zdrowotnej dla liceum i technikum – co powinien zawierać?

Program nauczania edukacji zdrowotnej dla liceum i technikum nie powinien być jedynie listą tematów przepisanych z podstawy programowej. Ma pokazywać, w jaki sposób nauczyciel zamierza zrealizować cele i wymagania przedmiotu, jak uporządkuje treści w dwuletnim cyklu oraz jak dostosuje pracę do potrzeb uczniów i warunków konkretnej szkoły.

W artykule wyjaśniamy, co powinien zawierać program nauczania edukacji zdrowotnej, kto przedstawia go dyrektorowi, czy nauczyciel musi opracować program samodzielnie oraz dlaczego obowiązkową edukację zdrowotną należy wyraźnie oddzielić od nieobowiązkowych zajęć „edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne”.

Czym właściwie jest program nauczania?

Zgodnie z ustawą o systemie oświaty program nauczania jest opisem sposobu realizacji celów kształcenia oraz treści nauczania ustalonych w podstawie programowej dla danego etapu edukacyjnego.

Oznacza to, że podstawa programowa i program nauczania nie są tym samym dokumentem.

Program nie może więc sprowadzać się do skopiowania kolejnych punktów podstawy programowej. Powinien tworzyć spójną koncepcję pracy, łącząc wymagania państwa z konkretnymi metodami, tematami, efektami uczenia się oraz sposobami organizacji zajęć.

Czy nauczyciel musi sam napisać program?

Nauczyciel nie musi rozpoczynać pracy od pustej kartki. Może:

• opracować własny program samodzielnie;
• przygotować program wspólnie z innymi nauczycielami;
• wykorzystać program opracowany przez innego autora;
• zmodyfikować istniejący program i dostosować go do potrzeb szkoły.

Niezależnie od wybranego rozwiązania nauczyciel powinien dokładnie zapoznać się z dokumentem. To on przedstawia program dyrektorowi i będzie go później realizował.

Szczegółową instrukcję przygotowywania dokumentacji znajdziesz także w poradniku: jak stworzyć program nauczania, plan wynikowy i rozkład materiału .

Co przepisy wymagają wprost?

Przepisy nie zawierają jednego obowiązkowego spisu rozdziałów ani urzędowego szablonu programu nauczania. Określają jednak kilka podstawowych zasad.

Pozostałe części, takie jak metody pracy, zasady oceniania, ewaluacja czy bibliografia, nie są w ustawie wymienione jako zamknięta lista obowiązkowych rozdziałów. W praktyce są jednak potrzebne, aby program rzeczywiście wyjaśniał sposób realizacji podstawy i nadawał się do pracy w szkole.

Co powinien zawierać program nauczania edukacji zdrowotnej?

1. Metrykę programu

Na początku dokumentu należy jasno określić:

• tytuł programu;
• imię i nazwisko autora albo autorów;
• nazwę zajęć edukacyjnych;
• typ szkoły;
• etap edukacyjny i lata realizacji;
• rok opracowania programu;
• akty prawne, na podstawie których przygotowano dokument.

W przypadku wspólnego programu dla liceum i technikum warto wyraźnie wskazać, że dokument jest przeznaczony dla obu typów szkół i obejmuje pierwszy oraz drugi rok realizacji przedmiotu.

2. Koncepcję i główne założenia

Program powinien wyjaśniać, w jaki sposób autor rozumie edukację zdrowotną. Nowy przedmiot nie ogranicza się do przekazywania informacji o chorobach, żywieniu czy aktywności fizycznej.

Jego istotą jest również rozwijanie:

• alfabetyzmu zdrowotnego;
• krytycznego myślenia;
• umiejętności rozpoznawania dezinformacji;
• samodzielnego podejmowania decyzji zdrowotnych;
• odpowiedzialności za zdrowie własne i innych;
• umiejętności korzystania z systemu ochrony zdrowia.

Koncepcja programu powinna tworzyć logiczne uzasadnienie przyjętego układu treści, metod pracy i doświadczeń edukacyjnych.

3. Cele kształcenia i wychowania

Cele programu powinny wynikać z aktualnej podstawy programowej. Jednocześnie warto przedstawić je w sposób pokazujący, do jakich praktycznych kompetencji ucznia prowadzą.

Cele mogą dotyczyć między innymi:

• podejmowania działań wspierających zdrowie;
• rozumienia czynników wpływających na zdrowie;
• monitorowania własnego stanu zdrowia;
• budowania relacji opartych na godności i szacunku;
• korzystania z wiedzy opartej na dowodach naukowych;
• podejmowania świadomych decyzji w środowisku społecznym i cyfrowym.

4. Treści nauczania i mapę wymagań

Podstawa programowa edukacji zdrowotnej dla liceum i technikum obejmuje dziewięć działów:

1. wartości i postawy;
2. zdrowie fizyczne;
3. aktywność fizyczną;
4. odżywianie;
5. zdrowie psychiczne;
6. zdrowie społeczne;
7. zdrowie środowiskowe;
8. Internet i profilaktykę uzależnień;
9. system ochrony zdrowia.

Program powinien wskazywać miejsce realizacji każdego wymagania. Bardzo pomocna jest osobna mapa podstawy programowej, w której wymaganiom przypisuje się konkretne tematy, działy oraz rok realizacji.

Należy także wyraźnie rozróżnić wymagania obowiązkowe od wymagań do wyboru. Program powinien wskazywać, które treści do wyboru zostały uwzględnione albo w jaki sposób nauczyciel będzie dokonywał tego wyboru.

5. Podział treści na dwa lata realizacji

Program dla liceum i technikum powinien obejmować cały dwuletni cykl realizacji edukacji zdrowotnej. Najbardziej elastyczne jest opisanie go jako:

• pierwszy rok nauczania – treści podstawowe i wprowadzające;
• drugi rok nauczania – pogłębienie wiadomości oraz rozwijanie bardziej złożonych umiejętności.

Takie rozwiązanie pozwala stosować dokument niezależnie od tego, które dwie klasy spośród klas I–III zostały wybrane w danej szkole.

Podział nie powinien być przypadkowy. Treści powinny układać się w logiczny proces, a kolejne zagadnienia powinny wynikać z wcześniej zdobytej wiedzy i rozwiniętych umiejętności.

6. Sposoby osiągania celów i metody pracy

Edukacja zdrowotna ma mieć charakter praktyczny. Dlatego program powinien wskazywać metody, które pozwalają uczniowi analizować informacje, podejmować decyzje, rozwiązywać problemy i stosować wiedzę w codziennych sytuacjach.

W programie mogą znaleźć się między innymi:

• analiza przypadku;
• dyskusja i debata;
• metoda projektu;
• praca w parach i grupach;
• analiza wiarygodności źródeł;
• zadania sytuacyjne i decyzyjne;
• symulacje rozmów;
• ćwiczenia praktyczne;
• doświadczenia edukacyjne.

Warto również określić wykorzystywane środki dydaktyczne: karty pracy, prezentacje, filmy, materiały źródłowe, oficjalne strony instytucji publicznych, aplikacje oraz narzędzia cyfrowe.

Przy wyborze pomocy może być przydatny artykuł: jak wybrać materiały do edukacji zdrowotnej zgodne z podstawą programową .

7. Doświadczenia edukacyjne

Aktualna podstawa programowa wymaga, aby uczeń zrealizował w każdym roku szkolnym przynajmniej jedno doświadczenie edukacyjne wybrane samodzielnie albo wspólnie z nauczycielem.

Może to być na przykład:

• projekt prozdrowotny;
• spotkanie ze specjalistą;
• analiza etykiet produktów;
• przygotowanie filmu edukacyjnego;
• działanie na rzecz środowiska lub społeczności lokalnej;
• wizyta w instytucji związanej ze zdrowiem;
• inne działanie ustalone z nauczycielem.

Program powinien pokazywać, gdzie w dwuletnim cyklu przewidziano takie działania i jakie kompetencje ucznia będą dzięki nim rozwijane.

8. Indywidualizację i dostępność

Program powinien uwzględniać zróżnicowane potrzeby uczniów. Dotyczy to zarówno uczniów posiadających opinie i orzeczenia, jak i osób doświadczających trudności zdrowotnych, emocjonalnych, komunikacyjnych albo społecznych.

W programie można opisać możliwość:

• wydłużenia czasu pracy;
• zmiany sposobu formułowania poleceń;
• stosowania materiałów o różnym poziomie trudności;
• wyboru ustnej, pisemnej lub praktycznej formy wykonania zadania;
• pracy indywidualnej zamiast publicznej prezentacji;
• wykorzystania technologii wspomagających.

9. Bezpieczeństwo psychologiczne i ochronę prywatności

Edukacja zdrowotna obejmuje tematy dotyczące ciała, zdrowia psychicznego, rodziny, chorób, nawyków, relacji i osobistych doświadczeń. Dlatego program powinien jasno określać zasady chroniące prywatność ucznia.

Wrażliwe zagadnienia najlepiej omawiać na przykładach fikcyjnych, opisach sytuacji i neutralnych materiałach źródłowych.

10. Sposoby sprawdzania osiągnięć ucznia

Program powinien wyjaśniać, jakie wiadomości i umiejętności mogą podlegać sprawdzaniu. Oceniać można między innymi:

• rozumienie pojęć i zależności;
• analizę źródeł i rozpoznawanie dezinformacji;
• rozwiązywanie sytuacji problemowych;
• argumentowanie i wyciąganie wniosków;
• wykonanie zadania praktycznego;
• pracę projektową;
• umiejętność zastosowania wiedzy w sytuacji modelowej.

Nie należy natomiast oceniać stanu zdrowia ucznia, jego wyglądu, masy ciała, sytuacji rodzinnej, sposobu odżywiania ani prywatnych doświadczeń.

11. Ewaluację programu

Program powinien pozostawiać możliwość oceny własnej skuteczności. Ewaluacja może obejmować:

• analizę realizacji wymagań podstawy programowej;
• obserwację aktywności i postępów uczniów;
• anonimową informację zwrotną od uczniów;
• analizę przydatności zastosowanych metod;
• ocenę realności rozkładu materiału;
• wprowadzenie zmian przed kolejnym cyklem realizacji.

12. Bibliografię i wiarygodne źródła

Edukacja zdrowotna obejmuje zagadnienia, które mogą się zmieniać wraz z rozwojem wiedzy medycznej, psychologicznej i społecznej. Bibliografia programu nie powinna więc ograniczać się do jednego podręcznika.

Warto uwzględnić:

• akty prawne;
• publikacje naukowe;
• materiały instytucji publicznych;
• rekomendacje towarzystw naukowych;
• wiarygodne bazy danych;
• aktualne źródła dotyczące zdrowia publicznego i profilaktyki.

Program nauczania, plan wynikowy i rozkład materiału – czym się różnią?

Te trzy dokumenty są ze sobą ściśle związane, ale pełnią inne funkcje.

Dokumenty powinny być ze sobą zgodne. Każdy temat z rozkładu materiału powinien wynikać z programu, a plan wynikowy powinien posługiwać się tymi samymi tematami i wymaganiami.

Czy program musi być powiązany z podręcznikiem?

Nie. Nauczyciel może realizować program:

• z zastosowaniem podręcznika, materiałów edukacyjnych lub ćwiczeniowych;
• bez zastosowania podręcznika i wymienionych materiałów.

Podręcznik jest jednym z możliwych narzędzi. Nie zastępuje programu nauczania i nie musi wyznaczać całej kolejności realizacji przedmiotu.

Program może być realizowany przy wykorzystaniu materiałów pochodzących z różnych źródeł, pod warunkiem że są aktualne, rzetelne, zgodne z podstawą programową oraz dostosowane do wieku uczniów.

Czy obowiązkowy program obejmuje także zdrowie seksualne?

Obowiązkowa edukacja zdrowotna oraz nieobowiązkowe zajęcia „edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne” są odrębnie nazwanymi zajęciami edukacyjnymi. Mają osobne wymagania, odmienną organizację oraz inne zasady oceniania.

Nie oznacza to jednak, że z obowiązkowej edukacji zdrowotnej usunięto każdą treść związaną z dojrzewaniem, rodzicielstwem czy zdrowiem reprodukcyjnym. O przypisaniu danego zagadnienia decyduje jego miejsce w aktualnej podstawie programowej.

Dlatego nauczyciel powinien korzystać z dwóch wyraźnie rozdzielonych kompletów dokumentacji.

Więcej o rozdzieleniu obu przedmiotów przeczytasz w artykule: czy szkoła potrzebuje dwóch programów nauczania edukacji zdrowotnej .

Kto dopuszcza program do użytku w szkole?

Program nauczania nie jest zatwierdzany przez Ministerstwo Edukacji. Procedura odbywa się w konkretnej szkole.

Najczęstsze błędy w programach nauczania

• przepisanie podstawy programowej bez opisania sposobu jej realizacji;
• brak mapy wymagań i niemożność sprawdzenia, gdzie realizowany jest dany punkt;
• przygotowanie zbyt dużej liczby tematów w stosunku do realnej liczby godzin;
• nieuwzględnienie wymagań do wyboru;
• brak doświadczenia edukacyjnego w każdym roku nauczania;
• pomieszanie programu z planem wynikowym albo rozkładem materiału;
• łączenie obowiązkowej edukacji zdrowotnej i nieobowiązkowego zdrowia seksualnego bez wyraźnego rozdzielenia;
• ocenianie stanu zdrowia lub prywatnych doświadczeń ucznia;
• oparcie programu na nieaktualnych materiałach;
• brak dostosowania programu do rzeczywistych potrzeb i możliwości uczniów.

Najczęstsze pytania

Podstawa prawna i źródła

• Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty – tekst jednolity, Dz.U. 2025 poz. 881 – w szczególności art. 3 pkt 13b, art. 22a oraz art. 22aa.
• Rozporządzenie Ministra Edukacji z 8 lipca 2026 r. – Dz.U. 2026 poz. 947 – podstawa programowa edukacji zdrowotnej dla liceum ogólnokształcącego i technikum.
• Rozporządzenie Ministra Edukacji z 17 lipca 2026 r. – Dz.U. 2026 poz. 966 – organizacja zajęć „edukacja zdrowotna – zdrowie seksualne”.

Artykuł ma charakter informacyjny. Przed przedstawieniem programu dyrektorowi należy sprawdzić jego zgodność z aktualnymi przepisami, szkolną procedurą oraz warunkami organizacyjnymi danej placówki.