Wymagania edukacyjne z edukacji zdrowotnej są jednym z najważniejszych elementów dokumentacji nauczyciela. Powinny jasno określać, jakie wiadomości i umiejętności uczeń ma opanować, aby otrzymać poszczególne śródroczne i roczne oceny klasyfikacyjne.
Nie powinny jednak powstawać jako dokument oderwany od pozostałych materiałów. Muszą wynikać z realizowanego programu nauczania, uwzględniać podstawę programową, sposób organizacji zajęć oraz przyjęte w szkole zasady oceniania.
Najważniejsza zasada: wymagania edukacyjne powinny dotyczyć tego, czego uczeń rzeczywiście uczy się podczas zajęć i co wynika z programu nauczania realizowanego przez nauczyciela.
Czym są wymagania edukacyjne z edukacji zdrowotnej?
Wymagania edukacyjne określają poziom wiadomości i umiejętności niezbędnych do otrzymania przez ucznia poszczególnych ocen klasyfikacyjnych z danego przedmiotu.
W przypadku edukacji zdrowotnej mogą one odnosić się między innymi do tego, czy uczeń:
- rozumie podstawowe pojęcia związane ze zdrowiem fizycznym, psychicznym i społecznym,
- potrafi analizować czynniki wpływające na zdrowie i dobrostan,
- umie zastosować wiedzę w sytuacjach praktycznych,
- potrafi oceniać wiarygodność informacji dotyczących zdrowia,
- rozpoznaje zachowania sprzyjające zdrowiu i zachowania ryzykowne,
- potrafi podejmować odpowiedzialne decyzje dotyczące zdrowia i bezpieczeństwa,
- współpracuje podczas realizacji ćwiczeń i zadań zespołowych,
- wykorzystuje zdobytą wiedzę do rozwiązywania problemów.
Wymagania nie powinny ograniczać się wyłącznie do zapamiętywania definicji. Edukacja zdrowotna jest przedmiotem, w którym szczególne znaczenie mają umiejętności praktyczne, analiza sytuacji, podejmowanie decyzji, krytyczne myślenie i wykorzystywanie wiedzy w codziennym życiu.
Czy wymagania edukacyjne są obowiązkowe?
Tak. Nauczyciel ma obowiązek określić wymagania edukacyjne niezbędne do otrzymania przez ucznia poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych.
Na początku każdego roku szkolnego nauczyciel informuje uczniów oraz ich rodziców między innymi o:
Niezbędnych do otrzymania poszczególnych ocen klasyfikacyjnych.
Czyli formach, za pomocą których nauczyciel będzie weryfikował postępy ucznia.
Zgodnie z zasadami obowiązującymi w szkole.
Warto pamiętać:
Sam zapis „uczeń zna materiał na ocenę dobrą” jest niewystarczający. Wymagania powinny być sformułowane na tyle jasno, aby uczeń i rodzic mogli zrozumieć, jakiego poziomu wiadomości i umiejętności oczekuje nauczyciel.
Z czego powinny wynikać wymagania edukacyjne?
Punktem wyjścia jest podstawa programowa. Określa ona cele i treści, które powinny zostać zrealizowane na danym etapie edukacyjnym.
Podstawa programowa nie jest jednak gotowym planem pracy nauczyciela. Jej uszczegółowienie następuje w programie nauczania, który porządkuje treści, cele, przewidywane osiągnięcia uczniów i sposoby realizacji zajęć.
Prawidłowa kolejność tworzenia dokumentacji
```↓
Program nauczania
↓
Plan wynikowy i rozkład materiału
↓
Wymagania edukacyjne
↓
Sposoby sprawdzania osiągnięć i zasady oceniania
↓
Scenariusze, ćwiczenia i narzędzia sprawdzające
Wszystkie te elementy powinny tworzyć jeden spójny system. Jeżeli nauczyciel korzysta z programu nauczania opracowanego przez innego autora, wymagania edukacyjne powinny odpowiadać właśnie temu programowi, a nie przypadkowemu dokumentowi pobranemu z Internetu.
Program nauczania a wymagania edukacyjne – jaka jest różnica?
| Dokument | Główne zadanie | Na jakie pytanie odpowiada? |
|---|---|---|
| Podstawa programowa | Wyznacza obowiązkowe cele i treści kształcenia. | Co szkoła ma zrealizować? |
| Program nauczania | Opisuje sposób realizacji podstawy programowej. | Jak zorganizować proces nauczania? |
| Plan wynikowy | Łączy tematy zajęć z oczekiwanymi osiągnięciami ucznia. | Jakie efekty ma osiągnąć uczeń? |
| Wymagania edukacyjne | Określają poziom osiągnięć niezbędny do otrzymania ocen. | Co uczeń powinien umieć na daną ocenę? |
| Zasady oceniania | Opisują organizację oceniania i sposoby sprawdzania osiągnięć. | W jaki sposób uczeń będzie oceniany? |
Jak przygotować wymagania edukacyjne z edukacji zdrowotnej krok po kroku?
Krok 1. Sprawdź aktualną podstawę programową
Przed rozpoczęciem pracy należy ustalić, jaka podstawa programowa obowiązuje daną klasę w konkretnym roku szkolnym. Jest to szczególnie ważne w okresie wprowadzania zmian programowych, gdy poszczególne roczniki mogą realizować treści na podstawie różnych regulacji.
Nie należy opierać dokumentacji wyłącznie na projekcie rozporządzenia, prezentacji szkoleniowej ani opracowaniu znalezionym w mediach społecznościowych. Podstawą pracy powinien być obowiązujący akt prawny.
Krok 2. Ustal program nauczania realizowany w szkole
Wymagania edukacyjne powinny być opracowane na podstawie programu nauczania, który został przyjęty do realizacji w danej szkole.
Jeżeli nauczyciel korzysta z gotowego programu, powinien sprawdzić:
- dla jakiego etapu edukacyjnego został przygotowany,
- jakiej podstawy programowej dotyczy,
- jaki zakres treści obejmuje,
- jakie osiągnięcia ucznia przewiduje,
- w jaki sposób rozłożono treści pomiędzy poszczególne klasy,
- czy program został dostosowany do obowiązującego wymiaru godzin.
Krok 3. Wyodrębnij wiadomości i umiejętności
Następnie należy przeanalizować cele, treści i przewidywane osiągnięcia uczniów zapisane w programie nauczania.
Pomocne jest rozdzielenie ich na kilka kategorii:
- wiadomości – co uczeń rozumie i potrafi wyjaśnić,
- umiejętności praktyczne – co potrafi zastosować, wykonać lub zaplanować,
- analiza informacji – czy potrafi ocenić źródło, argumenty i konsekwencje,
- rozwiązywanie problemów – czy potrafi wykorzystać wiedzę w nowej sytuacji,
- komunikacja i współpraca – czy potrafi merytorycznie uczestniczyć w zadaniu zespołowym.
Krok 4. Przyporządkuj osiągnięcia do poziomów ocen
Kolejnym etapem jest określenie, jakie osiągnięcia odpowiadają poszczególnym ocenom klasyfikacyjnym.
Kryteria powinny pokazywać stopniowanie trudności. Różnica pomiędzy ocenami nie może sprowadzać się wyłącznie do liczby zapamiętanych informacji.
| Poziom | Przykładowa charakterystyka osiągnięć |
|---|---|
| Dopuszczający | Uczeń opanował podstawowe wiadomości i z pomocą nauczyciela wykonuje proste zadania związane z omawianymi zagadnieniami. |
| Dostateczny | Uczeń rozumie najważniejsze zagadnienia, wykonuje typowe zadania i potrafi wskazać podstawowe zależności. |
| Dobry | Uczeń poprawnie posługuje się wiedzą, samodzielnie rozwiązuje typowe problemy i uzasadnia swoje odpowiedzi. |
| Bardzo dobry | Uczeń sprawnie łączy wiadomości, analizuje sytuacje, wyciąga wnioski i samodzielnie wykorzystuje wiedzę w praktyce. |
| Celujący | Uczeń twórczo wykorzystuje wiedzę i umiejętności, rozwiązuje złożone problemy, trafnie argumentuje i podejmuje samodzielne działania. |
Uwaga na ocenę celującą
Nie należy automatycznie uzależniać oceny celującej od realizowania treści wykraczających poza program nauczania albo od udziału w konkursach. Kryterium powinno odnosić się przede wszystkim do poziomu opanowania wiadomości i umiejętności wynikających z realizowanego programu.
Krok 5. Określ sposoby sprawdzania osiągnięć
Wymagania edukacyjne trzeba powiązać z takimi formami sprawdzania osiągnięć, które rzeczywiście pozwalają zweryfikować zakładane umiejętności.
W edukacji zdrowotnej mogą to być między innymi:
- krótkie zadania sprawdzające wiedzę,
- analiza przypadku,
- rozwiązanie sytuacji problemowej,
- przygotowanie planu działania,
- projekt indywidualny lub zespołowy,
- prezentacja lub wypowiedź ustna,
- karta pracy,
- zadanie praktyczne,
- portfolio ucznia,
- refleksja nad procesem uczenia się.
Nie każda aktywność ucznia musi kończyć się oceną. Część ćwiczeń może służyć rozwijaniu umiejętności, samoocenie, informacji zwrotnej albo przygotowaniu do późniejszego zadania sprawdzającego.
Krok 6. Sprawdź zgodność ze statutem szkoły
Szczegółowe warunki i sposób oceniania wewnątrzszkolnego określa statut szkoły. Dokument przedmiotowy nie powinien pozostawać z nim w sprzeczności.
Warto sprawdzić między innymi:
- obowiązującą skalę ocen,
- zasady poprawiania ocen,
- sposób informowania o wymaganiach,
- zasady zgłaszania nieprzygotowania,
- sposób dokumentowania osiągnięć ucznia,
- warunki uzyskania oceny wyższej niż przewidywana.
Krok 7. Zaplanuj dostosowanie wymagań
Nauczyciel ma obowiązek dostosować wymagania edukacyjne do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia w przypadkach określonych w przepisach.
Dostosowanie może dotyczyć na przykład:
- sposobu sformułowania polecenia,
- czasu przeznaczonego na wykonanie zadania,
- formy udzielania odpowiedzi,
- liczby elementów wykonywanych jednocześnie,
- sposobu prezentowania materiału,
- rodzaju pomocy dydaktycznych,
- warunków, w których uczeń wykonuje zadanie.
Dostosowanie nie oznacza rezygnacji z oceniania. Polega na takim dobraniu warunków, metod i form sprawdzania osiągnięć, aby uczeń miał możliwość zaprezentowania swojej wiedzy i umiejętności adekwatnie do swoich potrzeb i możliwości.
Czego nie należy oceniać na edukacji zdrowotnej?
Edukacja zdrowotna może dotyczyć tematów osobistych, światopoglądowych, rodzinnych i emocjonalnych. Dlatego wymagania edukacyjne powinny być formułowane ze szczególną ostrożnością.
Ocenie nie powinny podlegać:
- prywatne doświadczenia ucznia,
- stan zdrowia ucznia,
- sytuacja rodzinna lub materialna,
- osobiste przekonania i wartości,
- gotowość do ujawniania informacji o sobie,
- wygląd, masa ciała lub sprawność fizyczna,
- sam fakt zabierania głosu w rozmowie dotyczącej tematów wrażliwych.
Można natomiast oceniać wiedzę ucznia, sposób argumentowania, analizę materiału, umiejętność korzystania z wiarygodnych źródeł, zastosowanie poznanych zasad oraz wykonanie określonego zadania.
Przykład: nie oceniamy tego, czy uczeń prowadzi „zdrowy styl życia”. Możemy natomiast ocenić, czy potrafi wyjaśnić jego zasady, przeanalizować przykładową sytuację i zaproponować możliwe działania sprzyjające zdrowiu.
Najczęstsze błędy przy przygotowywaniu wymagań edukacyjnych
| Błąd | Dlaczego jest problemem? | Jak go uniknąć? |
|---|---|---|
| Kopiowanie dokumentu z innego przedmiotu | Kryteria mogą nie odpowiadać specyfice edukacji zdrowotnej. | Opracuj wymagania na podstawie programu edukacji zdrowotnej. |
| Brak powiązania z programem nauczania | Uczeń może być oceniany z treści lub umiejętności, których nie realizowano. | Porównaj wymagania z programem, planem wynikowym i rozkładem materiału. |
| Zbyt ogólne sformułowania | Uczeń i rodzic nie wiedzą, czego konkretnie się oczekuje. | Stosuj czasowniki operacyjne, np. wyjaśnia, analizuje, rozpoznaje, uzasadnia. |
| Ocenianie zachowania zamiast osiągnięć | Ocena z przedmiotu nie powinna zastępować oceny zachowania. | Oceniaj wykonanie zadania, wiedzę i umiejętności przedmiotowe. |
| Ocenianie prywatnych przekonań | Tematy zdrowotne mogą dotyczyć osobistych wartości i doświadczeń. | Oceniaj argumentację, analizę i wiedzę, a nie poglądy ucznia. |
| Brak dostosowania wymagań | Uczeń może nie mieć realnej możliwości zaprezentowania swoich osiągnięć. | Uwzględnij zalecenia i indywidualne potrzeby ucznia. |
Czy można skorzystać z gotowych wymagań edukacyjnych?
Tak. Nauczyciel nie musi przygotowywać każdego dokumentu od pustej strony. Może korzystać z gotowych opracowań, o ile sprawdzi ich zgodność z:
- aktualną podstawą programową,
- programem nauczania przyjętym w szkole,
- zakresem treści realizowanym w danej klasie,
- statutem szkoły,
- przyjętymi sposobami sprawdzania osiągnięć uczniów.
Gotowy dokument powinien być traktowany jako narzędzie wspierające pracę nauczyciela. Przed rozpoczęciem roku szkolnego warto go przeczytać i wprowadzić ewentualne zmiany wynikające ze specyfiki szkoły oraz wybranego sposobu realizacji programu.
Dokumentacja nauczyciela
Zacznij od spójnego programu nauczania
Dobrze przygotowane wymagania edukacyjne powinny wynikać z programu nauczania, planu wynikowego i rozkładu materiału. Dzięki temu nauczyciel ocenia dokładnie te wiadomości i umiejętności, które zostały zaplanowane do realizacji.
Lista kontrolna nauczyciela
Przed udostępnieniem wymagań uczniom i rodzicom warto odpowiedzieć na poniższe pytania:
☐ Czy dokument odpowiada aktualnej podstawie programowej?
☐ Czy wymagania wynikają z programu nauczania realizowanego w szkole?
☐ Czy są zgodne z planem wynikowym i rozkładem materiału?
☐ Czy opisują wiadomości oraz umiejętności ucznia?
☐ Czy różnice pomiędzy poziomami ocen są czytelne?
☐ Czy sposoby sprawdzania osiągnięć pozwalają zweryfikować dane umiejętności?
☐ Czy dokument jest zgodny ze statutem szkoły?
☐ Czy przewidziano dostosowanie wymagań do potrzeb uczniów?
☐ Czy kryteria nie obejmują prywatnych przekonań i doświadczeń ucznia?
☐ Czy wymagania są napisane językiem zrozumiałym dla uczniów i rodziców?
Co warto sprawdzić przed przygotowaniem dokumentacji?
Wymagania edukacyjne nie powinny powstawać jako osobny dokument oderwany od programu nauczania, planu wynikowego i zasad oceniania. Przed rozpoczęciem pracy warto sprawdzić zarówno aktualne przepisy, jak i dokumenty przyjęte do realizacji w szkole.
Powiązane materiały na ZdrowaLekcja.pl
- Program nauczania edukacji zdrowotnej dla klas IV–VIII – program, plan wynikowy i rozkład materiału dla szkoły podstawowej.
- Program nauczania edukacji zdrowotnej dla liceum i technikum – dokumentacja dla szkół ponadpodstawowych.
- Jak przygotować program nauczania edukacji zdrowotnej? – instrukcja pokazująca zależność pomiędzy podstawą programową, programem, planem wynikowym i rozkładem materiału.
- Jak napisać zasady oceniania z edukacji zdrowotnej? – praktyczne omówienie organizacji oceniania, sposobów sprawdzania osiągnięć i zasad klasyfikowania uczniów.
Oficjalne źródła zewnętrzne
- Internetowy System Aktów Prawnych – miejsce, w którym można sprawdzić obowiązujące ustawy i rozporządzenia.
- Ministerstwo Edukacji Narodowej – aktualne komunikaty, projekty zmian i informacje dotyczące organizacji kształcenia.
- Rządowy Proces Legislacyjny – projekty aktów prawnych, konsultacje oraz informacje o etapie prowadzonych prac.
Podsumowanie
Wymagania edukacyjne z edukacji zdrowotnej powinny stanowić logiczne rozwinięcie programu nauczania. Nie są odrębną listą oczekiwań tworzoną wyłącznie na potrzeby szkolnej dokumentacji, lecz ważnym elementem planowania i oceniania procesu dydaktycznego.
Dobrze przygotowane wymagania:
- porządkują pracę nauczyciela,
- pokazują uczniowi, czego powinien się nauczyć,
- ułatwiają rodzicom zrozumienie zasad oceniania,
- pomagają zachować spójność pomiędzy nauczaniem a sprawdzaniem osiągnięć,
- ograniczają ryzyko oceniania treści, które nie były realizowane.
Najważniejsze jest zachowanie ciągłości: od podstawy programowej, poprzez program nauczania i plan wynikowy, aż po wymagania edukacyjne, zadania dla uczniów i sposób wystawiania ocen.
Najczęściej zadawane pytania
Czy wymagania edukacyjne z edukacji zdrowotnej są obowiązkowe?
Tak. Nauczyciel określa wymagania edukacyjne niezbędne do otrzymania przez ucznia poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych oraz informuje o nich uczniów i rodziców na początku roku szkolnego.
Czy wymagania edukacyjne są tym samym co zasady oceniania?
Nie. Wymagania określają, jakie wiadomości i umiejętności są niezbędne do otrzymania poszczególnych ocen. Zasady oceniania opisują natomiast organizację oceniania, sposoby sprawdzania osiągnięć i pozostałe reguły obowiązujące na przedmiocie.
Czy nauczyciel może korzystać z gotowych wymagań edukacyjnych?
Tak, ale powinien sprawdzić ich zgodność z obowiązującą podstawą programową, programem nauczania przyjętym w szkole, zakresem realizowanych treści oraz statutem szkoły.
Czy wymagania trzeba przygotować osobno dla każdej klasy?
Powinny odpowiadać treściom i osiągnięciom zaplanowanym dla konkretnej klasy. Można zachować wspólną strukturę dokumentów, ale ich szczegółowa treść powinna uwzględniać zakres realizowany w danym oddziale i roku nauki.
Czy można oceniać aktywność ucznia na lekcji?
Można oceniać konkretne osiągnięcia prezentowane podczas aktywności, na przykład poprawność analizy, argumentację, wykonanie zadania lub zastosowanie wiedzy. Nie należy natomiast utożsamiać oceny przedmiotowej wyłącznie z częstotliwością zabierania głosu.
Czy wymagania edukacyjne trzeba dostosowywać?
Tak, w przypadkach wskazanych w przepisach nauczyciel dostosowuje wymagania do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia.
Podstawy prawne i materiały
- Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty – przepisy dotyczące oceniania, klasyfikowania oraz informowania o wymaganiach edukacyjnych.
- Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych, z późniejszymi zmianami.
- Obowiązujące rozporządzenia w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego.
- Statut szkoły i określone w nim szczegółowe warunki oraz sposób oceniania wewnątrzszkolnego.