Strona główna » Wsparcie do lekcji » Liceum, Technikum, Branżowa I - 1 rok nauczania » Po co szkole wycieczki? Od górskiego szlakupo teatr i wielkie miasto

Po co szkole wycieczki? Od górskiego szlakupo teatr i wielkie miasto

EDUKACJA ZDROWOTNA • I ROK NAUCZANIA • SZKOŁA PONADPODSTAWOWA • LEKCJA 23 •

Po co szkole wycieczki? Od górskiego szlaku po teatr i wielkie miasto

Bezpieczeństwo, zdrowie, samodzielność i kultura. Czego młody człowiek może nauczyć się poza szkolną ławką?

Dobrze przygotowana wycieczka szkolna może być okazją do zdobycia umiejętności, których trudno nauczyć się wyłącznie podczas zajęć w sali. Uczniowie planują trasę, porównują oferty, sprawdzają warunki, porozumiewają się z instytucjami i podejmują decyzje uwzględniające potrzeby grupy. W zależności od celu wyjazdu poznają również przyrodę, kulturę i historię.

Wycieczka górska wymaga innego przygotowania niż wyjazd do opery. Zwiedzanie Warszawy stawia przed młodzieżą inne zadania niż spacer po lesie. Łączy je konieczność zaplanowania działania, przewidywania trudności i odpowiedzialnego korzystania z otoczenia.

1. Wycieczka szkolna jako doświadczenie edukacyjne

W liceum i technikum warto stopniowo przekazywać uczniom rzeczywiste zadania organizacyjne. Młodzież może samodzielnie wyszukiwać informacje, porównywać warianty transportu, przygotowywać kosztorysy i opracowywać program wyjazdu. Nauczyciel pozostaje odpowiedzialny za formalną organizację i bezpieczeństwo przedsięwzięcia.

Takie działania rozwijają planowanie, komunikację, współpracę, rozwiązywanie problemów i ocenę wiarygodności informacji. Uczeń musi sprawdzić, czy podana cena nadal obowiązuje, czy grupa zdąży na przesiadkę i czy wybrana trasa będzie odpowiednia dla wszystkich uczestników.

Wymaganie AF7 w programie „Zdrowie w praktyce”

Uczniowie wspólnie planują i organizują krótkie wyjście, wykonują uzgodnione zadania i oceniają warunki realizacji. Rozbudowany projekt wycieczki jest dodatkowym zastosowaniem tych umiejętności.

Samo opracowanie dokumentacji nie zastępuje praktycznej realizacji wymagania.

2. Góry: odpowiedzialność zaczyna się przed wyjściem

Podczas szkolnego wyjścia na Pawią Górę, zorganizowanego z udziałem przewodnika górskiego, okazało się, że nie wszyscy uczniowie byli odpowiednio przygotowani. To doświadczenie pokazuje problem znany organizatorom wycieczek: zapewnienie fachowej opieki nie zastępuje przygotowania każdego uczestnika.

W górach zmieniają się warunki pogodowe, nawierzchnia, nachylenie terenu i obciążenie organizmu. Nawet stosunkowo krótka trasa może być trudna dla osoby w niewłaściwym obuwiu, bez odpowiedniego zapasu wody albo po niewystarczającym odpoczynku.

Obuwie

Powinno zapewniać stabilność, odpowiednią przyczepność do podłoża i komfort podczas dłuższego marszu. Dobór zależy od terenu, pogody i trudności trasy.

Nowych, nierozchodzonych butów lepiej nie testować dopiero podczas wycieczki.

Ubiór

Odzież dobieramy do prognozy i rodzaju wysiłku. Warstwy umożliwiają regulowanie komfortu cieplnego. Warto uwzględnić ochronę przed wiatrem, opadami i słońcem.

Woda i jedzenie

Ilość potrzebnych płynów zależy od temperatury, czasu marszu, intensywności wysiłku i indywidualnych potrzeb. Przy dłuższym wyjściu należy również zaplanować posiłki.

Trasa i komunikacja

Przed wyjściem sprawdzamy czas przejścia, przewyższenia, prognozę, możliwość odwrotu, zasięg telefonu oraz zasady kontaktu z opiekunami i służbami ratowniczymi.

Dlaczego upał zwiększa obciążenie organizmu?

Podczas wysiłku mięśnie wytwarzają ciepło. Organizm oddaje je między innymi przez rozszerzanie naczyń krwionośnych skóry i parowanie potu. Gdy temperatura otoczenia jest wysoka, a powietrze wilgotne, odprowadzanie ciepła może być utrudnione.

Jednocześnie utrata płynów przez pocenie zmniejsza objętość osocza, jeżeli nie jest odpowiednio uzupełniana. Układ krążenia musi wtedy sprostać wymaganiom pracujących mięśni i termoregulacji. Wzrasta ryzyko odwodnienia, wyczerpania cieplnego, a w ciężkich sytuacjach udaru cieplnego.

Trudność trasy należy oceniać dla konkretnej grupy i aktualnych warunków.

Obecność przewodnika, doświadczenie części uczestników czy niewielka odległość od miejscowości nie gwarantują bezpieczeństwa.

Przy splątaniu, zaburzeniach świadomości, omdleniu lub innych objawach sugerujących poważną chorobę związaną z przegrzaniem należy przerwać wysiłek, wezwać pomoc pod numerem 112 lub 999 i rozpocząć bezpieczne chłodzenie zgodnie z sytuacją. Osobie z zaburzeniami świadomości nie podajemy napojów.

3. Wycieczki kulturalne: teatr, opera, kino i muzeum

Edukacja zdrowotna obejmuje także dobrostan psychiczny i społeczny. Uczestnictwo w kulturze może dostarczać doświadczeń związanych z emocjami, relacjami i interpretowaniem ludzkich zachowań. Teatr, opera czy muzeum pozwalają również poznawać dziedzictwo kulturowe oraz rozwijać wrażliwość estetyczną.

Spektakl teatralny może stać się punktem wyjścia do rozmowy o konflikcie wartości, odpowiedzialności, stracie lub relacjach. W operze uczniowie spotykają się z połączeniem muzyki, dramatu i obrazu scenicznego. Muzeum pozwala natomiast interpretować wydarzenia historyczne przez kontakt z dokumentami, przedmiotami i świadectwami.

Co mówi nauka o uczestnictwie w kulturze?

W raporcie Światowej Organizacji Zdrowia z 2019 roku, przygotowanym przez Daisy Fancourt i Saoirse Finn, przeanalizowano ponad 3000 badań dotyczących związków między sztuką a zdrowiem.

Autorzy opisali między innymi badania nad uczestnictwem w działaniach artystycznych, samopoczuciem, funkcjonowaniem społecznym i zdrowiem psychicznym. Wyniki były zróżnicowane pod względem metod, populacji oraz jakości dowodów.

Jak interpretować te ustalenia?

Raport WHO nie dowodzi, że pojedyncze wyjście do teatru poprawi zdrowie psychiczne każdego ucznia. Stanowi natomiast podstawę do traktowania uczestnictwa w kulturze jako jednego z obszarów mogących wspierać dobrostan i rozwój społeczny.

W pracy z licealistami warto wykorzystać doświadczenie kulturowe do dyskusji, zamiast ograniczać je do sprawdzenia znajomości fabuły. Uczniowie mogą analizować decyzje bohaterów, język artystyczny, kontekst historyczny i różnice w interpretacji tego samego dzieła.

4. Duże miasto jako przestrzeń uczenia się samodzielności

Dla części uczniów wycieczka do Warszawy, Krakowa lub Wrocławia będzie pierwszą okazją do samodzielnego korzystania z rozbudowanej komunikacji miejskiej. Nawet jeśli młodzież sprawnie obsługuje telefon, nie oznacza to automatycznie, że potrafi odnaleźć właściwy peron, sprawdzić kierunek tramwaju albo poradzić sobie ze zmianą rozkładu jazdy.

Orientacja

Czytanie planów miasta, rozpoznawanie przystanków, ustalanie kierunku przejazdu i odnajdywanie punktów orientacyjnych.

Komunikacja

Zadawanie pytań, korzystanie z informacji pasażerskiej, sprawdzanie regulaminów i przekazywanie istotnych wiadomości grupie.

Odpowiedzialność

Punktualność, przestrzeganie ustaleń, reagowanie na zmianę sytuacji i korzystanie z uzgodnionych sposobów kontaktu.

Uczniowie mogą wcześniej opracować trasę przejazdu pomiędzy dworcem a muzeum, sprawdzić ceny biletów, czas przesiadki i możliwe przerwy.

Dobrostan psychiczny

Stan związany z możliwością radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami, rozwijania własnych możliwości, uczenia się, budowania relacji i uczestniczenia w życiu społecznym. Dobrostan nie oznacza nieustannego odczuwania szczęścia ani całkowitego braku trudnych emocji.

Regeneracja psychiczna

Proces odzyskiwania zasobów psychicznych po okresie obciążenia. Może obejmować odpoczynek od wymagających zadań, zmianę rodzaju aktywności, sen, kontakt z przyrodą i relacje społeczne. Skuteczność poszczególnych sposobów zależy od potrzeb i sytuacji danej osoby.

Ruminacje

Powtarzające się, trudne do przerwania rozmyślania, często dotyczące nieprzyjemnych doświadczeń, problemów lub własnego samopoczucia. Ruminacje mogą podtrzymywać negatywny nastrój.

Kompetencje społeczne

Umiejętności potrzebne do porozumiewania się, współpracy, rozwiązywania konfliktów i funkcjonowania w relacjach z innymi. Podczas wycieczki można je rozwijać przez wspólne podejmowanie decyzji i wykonywanie uzgodnionych zadań.

Ocena ryzyka

Rozpoznanie możliwych zagrożeń, oszacowanie ich prawdopodobieństwa i konsekwencji oraz wybór działań ograniczających ryzyko. W organizacji wycieczek uwzględnia się między innymi trasę, pogodę, transport, możliwości uczestników i dostęp do pomocy.

Wariant rezerwowy

Przygotowany wcześniej sposób zmiany działania, gdy pierwotny plan nie może zostać bezpiecznie zrealizowany. Może oznaczać skrócenie trasy, zmianę programu, miejsca lub terminu.

Dostępność

Takie przygotowanie przestrzeni, informacji i organizacji działania, aby mogły z niego korzystać osoby o różnych potrzebach i możliwościach. Dostępność wycieczki dotyczy również kosztów, transportu i sposobu uczestnictwa.

Edukacja pozaformalna i uczenie się przez doświadczenie

Uczenie się może zachodzić poza tradycyjną salą lekcyjną, podczas wykonywania rzeczywistych zadań. Warto przy tym odróżnić edukację pozaformalną od szkolnego uczenia się poza klasą. Wycieczka realizowana w ramach programu szkoły pozostaje elementem edukacji formalnej, choć wykorzystuje metody doświadczeniowe.

Gdzie czytać dalej?

Badania i publikacje naukowe

1. Kontakt z przyrodą a ruminacje

Bratman G.N. i współpracownicy (2015), Nature experience reduces rumination and subgenual prefrontal cortex activation , Proceedings of the National Academy of Sciences.

Badanie eksperymentalne obejmowało 38 dorosłych uczestników. Porównano efekty 90-minutowego spaceru w środowisku przyrodniczym i miejskim. U osób spacerujących w przyrodzie zaobserwowano zmniejszenie ruminacji oraz zmiany aktywności badanego obszaru mózgu.

Ograniczeniem była niewielka próba i krótki okres obserwacji. Wyników nie można automatycznie przenosić na wszystkich uczniów.

Publikacja naukowa – PNAS, 2015

2. Sztuka, kultura i zdrowie

Fancourt D., Finn S. (2019), What is the evidence on the role of the arts in improving health and well-being? A scoping review . WHO Regional Office for Europe.

Raport obejmuje ponad 3000 publikacji dotyczących związków pomiędzy uczestnictwem w kulturze, działaniami artystycznymi a zdrowiem i dobrostanem.

Autorzy opisują możliwości wykorzystania sztuki w promocji zdrowia, profilaktyce i wsparciu osób z różnymi problemami zdrowotnymi. Jakość dowodów i charakter badanych interwencji były zróżnicowane.

Raport WHO Europa – 2019

3. Spacer w przyrodzie a funkcjonowanie poznawcze

Berman M.G., Jonides J., Kaplan S. (2008), The cognitive benefits of interacting with nature , Psychological Science.

W badaniach eksperymentalnych analizowano wpływ kontaktu z otoczeniem przyrodniczym na wybrane funkcje uwagi i pamięci roboczej. Uzyskano wyniki sugerujące korzyści poznawcze w badanych warunkach.

Należy pamiętać, że badanie wybranych funkcji poznawczych nie jest równoznaczne z wykazaniem długoterminowej poprawy zdrowia psychicznego.

Publikacja naukowa – Psychological Science

Co powinno pozostać po tej lekcji?

Uczeń szkoły ponadpodstawowej powinien potrafić przygotować uzasadnioną propozycję wyjścia, ocenić podstawowe zagrożenia, sprawdzić informacje i współpracować z innymi przy realizacji zadania.

Wycieczki górskie, miejskie i kulturalne mogą poszerzać doświadczenia młodzieży. Wymagają jednak odmiennego przygotowania, ponieważ służą różnym celom i odbywają się w innych warunkach.

W praktycznej realizacji wymagania AF7 szczególnie ważne jest, aby uczniowie uczestniczyli w przygotowaniu, wykonaniu i ocenie rzeczywistego działania, a nie ograniczyli się do opracowania planu na papierze.

Zdrowa Lekcja na tydzień 💙

Co sobotę otrzymasz przygotowanie do kolejnego tygodnia: tematy, wskazówki merytoryczne, możliwe pytania uczniów, dodatkowe źródła i pomysły do pracy zgodnie z programem „Zdrowie w praktyce”.

Zapisz się na newsletter →

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Koszyk