Uczeń nęka innych, a szkoła rozkłada ręce? Co dyrektor naprawdę może zrobić

To jedno z najtrudniejszych pytań współczesnej szkoły.

Bo szkoła ma obowiązek chronić ucznia stosującego przemoc jako małoletniego, wspierać jego rozwój i respektować jego prawa.

Ale dokładnie w tym samym czasie ma obowiązek chronić pozostałych uczniów.

Oni też mają prawo do bezpieczeństwa.

Do spokojnej lekcji.

Do nauczyciela, który może uczyć, zamiast przez 45 minut zarządzać kryzysem.

Najpierw jedno: bullying to nie „konflikt dwóch uczniów”

Jeżeli mamy zwykły konflikt pomiędzy względnie równorzędnymi stronami, rozmowa, mediacja i praca nad relacją mogą być bardzo dobrymi narzędziami.

Bullying wygląda inaczej.

Jego istotą jest nierównowaga sił.

Dlatego pierwszym pytaniem szkoły nie powinno być:

Najpierw trzeba zapytać:

Dopiero później zajmujemy się relacją.

Cały mechanizm narastania przemocy opisujemy szerzej w artykule głównym:

Kiedy zaczyna się bullying? Granica jest wcześniej, niż myślisz →

Szkoła dowiaduje się o przemocy. Co robi najpierw?

Nie prowadzi sądu kapturowego na korytarzu.

Nie sadza natychmiast uczniów naprzeciwko siebie.

Nie zaczyna od pytania: „A kto zaczął?”.

Najpierw trzeba zabezpieczyć sytuację.

Standardy Ochrony Małoletnich mają działać. Nie wisieć w PDF-ie

Szkoła może mieć pięknie przygotowany dokument.

Logo.

Spis treści.

Trzydzieści stron procedur.

Tylko co z tego, jeśli podczas prawdziwego zdarzenia nikt nie wie:

• kto przyjmuje zgłoszenie,
• kto koordynuje interwencję,
• kto dokumentuje,
• kto kontaktuje się z rodzicami,
• jak zabezpiecza się ucznia,
• kto sprawdza po tygodniu, czy przemoc rzeczywiście ustała?

Największy błąd dokumentacyjny? „Przeprowadzono rozmowę”

To jedno z najbardziej pojemnych zdań szkolnej dokumentacji.

„Przeprowadzono rozmowę z uczniem”.

„Przeprowadzono rozmowę z rodzicami”.

„Uczeń został pouczony”.

Brzmi dobrze.

Tylko po sześciu miesiącach nadal nie wiemy najważniejszego:

Dlatego dokumentacja nie powinna być kroniką odbytych rozmów.

Powinna pokazywać proces decyzyjny.

Przykład:

12 października: zgłoszenie wyzwisk i gróźb.

12 października: rozdzielono uczniów, zabezpieczono wiadomości, poinformowano rodziców.

13 października: wdrożono działania wychowawcze.

20 października: monitoring sytuacji – ponowne zgłoszenie.

Wniosek: wcześniejsze działanie niewystarczające.

Następny krok: eskalacja interwencji.

To zupełnie inny materiał niż sześć identycznych notatek:

„Czy zrobili Państwo wszystko?” – najtrudniejsze pytanie dla dyrektora

W praktyce właśnie tutaj zaczyna się problem.

Bo czym właściwie jest „wszystko”?

Rozmowa?

Pedagog?

Psycholog?

Rodzice?

Pomoc psychologiczno-pedagogiczna?

Konsekwencje statutowe?

Przeniesienie do innego oddziału?

Poradnia?

Policja?

Sąd rodzinny?

To właśnie dlatego dokumentacja powinna pokazywać także nieskuteczność wcześniejszych działań.

Uczeń ma opinię albo orzeczenie. Czy to oznacza, że „nic nie można zrobić”?

Nie.

Sama opinia poradni albo orzeczenie nie tworzą automatycznego immunitetu od konsekwencji zachowania.

Ale sytuacja szkoły staje się bardziej wymagająca.

Bo oprócz pytania:

„Co zrobił uczeń?”

pojawia się drugie:

To jest niezwykle ważne dla dokumentacji.

Przepisy wymagają bowiem wykazania m.in.:

• jakie potrzeby rozpoznano,
• jakie działania podjęto,
• jakich form pomocy udzielono,
• jak długo pomoc była realizowana,
• jakie były efekty,
• jakie wnioski sformułowano do dalszej pracy.

W przypadku orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego dyrektor odpowiada także za realizację zaleceń wynikających z orzeczenia.

Przeniesienie do innej klasy – czasami najprostszy ruch jest bardzo skuteczny

Czasami sytuacja nie wymaga jeszcze zmiany szkoły.

Ale pozostawienie dwóch uczniów w jednym oddziale staje się źródłem stałego napięcia.

Jeżeli statut szkoły i jej organizacja dają taką możliwość, można rozważyć przeniesienie do równoległej klasy.

Tylko trzeba bardzo uważać, kogo przenosimy.

Czasami osoba krzywdzona sama tego chce i wtedy zmiana oddziału może realnie zwiększyć jej poczucie bezpieczeństwa.

Ale decyzja powinna wynikać z oceny sytuacji, nie z organizacyjnej wygody.

„Martwy statut”. Na papierze arsenał, w praktyce znacznie mniej amunicji

To określenie nie jest terminem prawnym.

To szkolny język praktyki.

W statucie możemy znaleźć:

• upomnienie,
• naganę,
• konsekwencje statutowe,
• przeniesienie do innego oddziału,
• a w odpowiednich przypadkach także skreślenie z listy uczniów.

Na papierze wygląda to jak pokaźny arsenał.

Problem pojawia się, kiedy chcemy wyjąć najcięższe narzędzie.

Szkoła podstawowa: tutaj skreślenie nie działa tak, jak wielu sobie wyobraża

To oznacza, że dyrektor szkoły podstawowej nie może po prostu powiedzieć:

W przypadku ucznia objętego obowiązkiem szkolnym mechanizm prawny jest inny.

I właśnie tutaj często zderza się papierowy katalog kar z realnymi kompetencjami szkoły.

Szkoła ponadpodstawowa: sytuacja jest inna, ale to nadal nie jest „wyrzucamy i koniec”

Po ukończeniu szkoły podstawowej obowiązek szkolny i obowiązek nauki nie są tym samym.

W szkole ponadpodstawowej skreślenie z listy może być prawnie możliwe w sytuacjach określonych w statucie, ale musi zostać przeprowadzone zgodnie z wymaganym trybem.

Dlatego statut szkoły powinien być napisany precyzyjnie.

A jeszcze ważniejsze jest to, żeby działania szkoły rzeczywiście odpowiadały temu, co w nim zapisano.

Gmina, powiat, kuratorium – to trzy różne rzeczy

To bardzo ważne, szczególnie dla dyrektora.

Publiczne szkoły podstawowe są co do zasady zadaniem własnym gminy, natomiast prowadzenie szkół ponadpodstawowych należy co do zasady do zadań powiatu, z wyjątkami przewidzianymi w przepisach.

Organ prowadzący to nie kuratorium.

Kuratorium to nie Policja.

Sąd rodzinny to nie pedagog szkolny „wyższego szczebla”.

Każda instytucja ma inne kompetencje.

Kiedy szkoła przestaje rozmawiać, a zaczyna zawiadamiać?

Nie istnieje przepis:

I dobrze.

Bo jedno zachowanie może być niewielkim naruszeniem zasad.

A inne pojedyncze zdarzenie może być tak poważne, że wymaga natychmiastowego działania.

Sąd rodzinny nie jest dowodem porażki wychowawczej szkoły

Szkoła nie ma kompetencji sądu.

Nauczyciel nie jest funkcjonariuszem Policji.

Pedagog szkolny nie jest psychiatrą.

Dyrektor nie jest organem wymiaru sprawiedliwości.

Jeżeli sprawa wymaga reakcji przewidzianej ustawą o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, zawiadomienie właściwego organu nie oznacza:

Może oznaczać dokładnie odwrotnie:

MOW? Dyrektor nie ma przycisku „wysyłamy do ośrodka”

To jeden z najczęstszych skrótów myślowych.

„Skoro nic nie działa, to może MOW”.

Tylko że młodzieżowy ośrodek wychowawczy nie jest kolejną karą statutową szkoły.

Środki wobec nieletnich są domeną postępowania przed właściwymi organami, przede wszystkim sądem rodzinnym.

Szkoła może natomiast:

• dokumentować zdarzenia,
• przekazywać informacje,
• zawiadamiać właściwe organy,
• współpracować z sądem i kuratorem,
• realizować działania wynikające z orzeczeń i ustaleń.

Ale nie może samodzielnie orzec:

Uczeń ma kuratora. I nadal przychodzi do szkoły

To jest jeden z największych problemów praktycznych.

Sąd zareagował.

Jest kurator.

A następnego dnia uczniowie nadal spotykają się:

• w szatni,
• na korytarzu,
• w toalecie,
• przed szkołą,
• w autobusie,
• na grupie klasowej.

Kurator nie stoi na szkolnym korytarzu przez siedem godzin.

Nie słyszy podszeptu.

Nie widzi każdego gestu.

Nie jest obecny w każdej grupie internetowej.

Bullying po interwencji bardzo często staje się mniej widoczny.

Dlatego szkoła powinna nadal zbierać informacje i oceniać skuteczność zastosowanych działań.

Jeden uczeń potrafi wciągnąć w swoją orbitę całą szkołę

To nie jest przepis.

To obserwacja praktyki.

Jeden uczeń może przez miesiące angażować:

wychowawcę,

nauczycieli,

pedagoga,

psychologa,

dyrektora,

rodziców,

poradnię,

organ prowadzący,

Policję,

sąd,

kuratora.

A w klasie nadal siedzi dwadzieścia kilka innych osób.

Nie chodzi o prostą matematykę:

„jeden kontra dwudziestu pięciu”.

Chodzi o wydolność systemu.

Być może ten uczeń potrzebuje czegoś, czego zwykła szkoła nie może mu zapewnić

To ważne, żeby nie demonizować ucznia.

Czasami młody człowiek naprawdę wymaga:

• pogłębionej diagnozy,
• intensywnej terapii,
• opieki psychiatrycznej lub medycznej,
• pracy z rodziną,
• specjalistycznych oddziaływań wychowawczych,
• resocjalizacji,
• bardziej dostosowanego środowiska.

To nie oznacza:

Może oznaczać coś dokładnie przeciwnego:

I tutaj kończą się kompetencje dyrektora. Zaczyna się pytanie do systemu

Co ma zrobić dyrektor, jeżeli uczeń:

• wielokrotnie stosuje przemoc,
• nie reaguje na dostępne oddziaływania,
• dezorganizuje pracę klasy,
• wymaga intensywnej specjalistycznej pomocy,
• a jednocześnie pozostaje w tym samym środowisku?

Nie można w nieskończoność odpowiadać:

W pewnym momencie problem przestaje być pytaniem do wychowawcy.

Później do pedagoga.

A czasami również do dyrektora.

„Czy szkoła zrobiła wszystko?” – zrób z dokumentacji swoją odpowiedź

Gdybym miała zostawić dyrektorowi jedną praktyczną rzecz po tym artykule, byłaby to właśnie ta lista.

Bo najważniejsze pytanie nie brzmi: „Ile rozmów przeprowadziliśmy?”

Możemy odbyć dziesięć rozmów.

Napisać dwadzieścia notatek.

Zwołać kilka zespołów.

Wysłać pisma.

Odbyć konsultacje.

A uczeń nadal może każdego ranka bać się wejść na korytarz.

Dlatego najważniejszym kryterium skuteczności nie jest liczba dokumentów.

Jeżeli odpowiedź brzmi:

„nie”,

to procedura nie może kończyć się kolejnym:

Cała seria o przemocy rówieśniczej

Zostań ze Zdrową Lekcją na dłużej

Na naszych profilach znajdziesz praktyczne pomysły, inspiracje i materiały do prowadzenia edukacji zdrowotnej – od klasy IV aż po szkołę ponadpodstawową.